Orgie in het Vlaamse klooster

Nieuwe deel in 'Vloekhout-trilogie' knipoogt naar het heden

Omstreeks 1390 heft een rondreizende Russische monnik op een Amsterdams kerkhof een stichtelijk lied aan en krijgt als dank een tomaat naar zijn hoofd. Zo staat het te lezen in Johan de Boose's historische roman 'Jevgeni'. Een tomaat? Even googelen leert dat de tomatenplant pas twee eeuwen later door Spaanse veroveraars uit Mexico werd meegenomen en daarna nog eens driehonderd jaar moest wachten op brede acceptatie. Die De Boose zondigt tegen de feiten!

Aldus de schoolmeester. Nu de literaire stand van zaken. Die komt al decennia lang overeen met de postmoderne filosofie dat 'waarheid' en 'feiten' discutabele begrippen zijn. Een historische roman hoeft dan ook niet per se te sporen met de gangbare chronologie van begin, midden en eind. Een recent voorbeeld is te vinden in 'Vrij man' van Nelleke Noordervliet, waar verleden en heden naadloos in elkaar overlopen. Sinds schrijvers als Ilja Leonard Pfeijffer en A.H.J. Dautzenberg in quasi-autobiografische romans als 'La Superba' en 'Samaritaan' volop sjoemelen met de grens tussen werkelijkheid en verzinsels, mag de auteur van het verbeelde geschiedverhaal daar ook de hand mee lichten. Dus staat het De Boose vrij om personages op te voeren als Gerard de Wildste, "een zondagsheer met sprookjesachtig, zilveren haar en gekleed in een glanzend, Bataafsch pak, een vrolijke fat die klaarstond om zijn paard te bestijgen en de mohammedaan met getrokken sabel tegemoet te rijden", en "keizer Silvius Berlusconius, die zich spiegelde aan de grootste Romeinse vorsten".

Berlusconi werd al eerder als figurant ingezet in De Boose's roman 'Gaius', het kort na het begin van onze jaartelling geënsceneerde begindeel van de trilogie 'Het vloekhout'. De titel van dat drieluik, waarin 'Jevgeni' het middenstuk is, verwijst naar de resten van het kruis waaraan Jezus werd vastgespijkerd. In de nieuwe roman komen twee van zulke relikwieën voor: een blokje hout waarop Jevgeni's metgezel Bogomil een miraculeuze Maria-icoon schildert, en een splinter die al zich al een half leven lang in de hand van de titelfiguur Jevgeni bevindt.

De heilige voorwerpen bieden weinig nut in de penibele situaties die het duo in het graafschap Vlaanderen beleeft. Nadat ze zich te Gent in de nesten hebben gewerkt, krijgen ze onderdak in een klooster bij Oudenaarde. De sfeer is er ronduit apocalyptisch. Het regent zo lang achter elkaar dat akkers en velden onderlopen, kinderen en vee verdrinken en zelfs de monniken natte voeten krijgen. Binnen de kloostermuren volgt de ene orgie op de andere en wordt er zelfs een zwarte mis opgedragen. De dienstdoende abt Rogier van Scheluwe is gemodelleerd naar Roger Vangheluwe, de Brugse bisschop die een paar jaar geleden onaangenaam in het nieuws kwam toen bleek dat hij zijn neef jarenlang had misbruikt.

Uiteindelijk blijkt dat de seksuele aberraties waarvan Jevgeni en Bogomil getuige waren tot doel hadden hen op heterdaad als ketters te ontmaskeren. Ze worden gearresteerd, aan de tand gevoeld en ter dood veroordeeld, maar weten toch te ontsnappen en terug te keren naar moedertje Rusland. Dat ze daar slachtoffer worden van andere verschrikkingen, de rooftochten van de wrede Tataren voorop, past in het kat- en muisspel dat De Boose (ook de auteur van het oorlogsepos 'Bloedgetuigen') met zijn personages speelt.

In vergelijking met het opvallend goed geschreven en prikkelend vertelde 'Gaius' is 'Jevgeni' een te lang uitgesponnen vervolg. Het boek mist spankracht en heeft te lijden onder de verstikkende invloed van een aantal spraakmakende voorbeelden. Zo lijkt het boek qua plot, enscenering en erudiete knipogen sterk op Umberto Eco's bestseller 'De naam van de roos'. In stilistisch opzicht herinnert het aan Hugo Claus en diens beste leerling Tom Lanoye, die De Boose voorgingen in de half ironische, half ernstige verkitsching van de horror, om ons te laten lachen bij toestanden en gebeurtenissen waarvan we eigenlijk zouden moet gruwen. Dat procedé gaat steevast gepaard met een overdosis aan drek, modder en verderf, en met de expliciet uitgedragen boodschap dat feiten en waarheden een kwestie van standpunt en belang zijn. Maar zelfs die postmoderne boodschap dreigt zo langzamerhand een postmodieus cliché te worden.

Johan de Boose: Jevgeni. De Bezige Bij, Antwerpen; 350 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden