Organisaties: Ploumen legt de lat te laag

'Ontwikkelingshulp verliest vaak van handel'

LIDWIEN DOBBER

Minister Lilianne Ploumen van ontwikkelingssamenwerking ziet graag dat de wereldbevolking te eten heeft. Maar dat streven naar voedselzekerheid ondergraaft ze door ontwikkelingsgeld te geven aan een bedrijf dat grootschalig biobrandstoffen wil verbouwen in Afrika.

Want de keuterboer die daar cassave verbouwt, moet met dat bedrijf concurreren om schaars water. En het is zeer de vraag of hij de bovenliggende partij wordt.

Beleidsincoherentie - geven met de ene hand en even hard weer nemen met de andere - is Nederlandse ontwikkelingsorganisaties een doorn in het oog. Zij menen dat ontwikkelingssamenwerking te vaak het onderspit delft als Ploumen botst op belangen van het bedrijfsleven. Of op die van haar collega's van Financiën, Economische Zaken of Defensie.

Vandaag overhandigen ze de minister een verzameling voorbeelden van waar het uit de bocht vloog en doen ze haar suggesties om haar positie te verstevigen. "Ploumen heeft de bijnaam 'coherentiekoningin'", zegt Bart Romijn, directeur van Partos, waarin de ontwikkelingshulpsector zich verenigt. "We zien dat ze zich inzet om belangen te verzoenen, maar in het kabinet, in de Kamer en in haar eigen partij PvdA staat ontwikkelingssamenwerking laag op de agenda. Er gebeurt niet genoeg."

Ploumen doet hulp én handel, Nederland koppelt ontwikkeling aan veiligheid. Is Ploumen niet gedwongen water bij de wijn te doen als ze met ondernemers en militairen moet samenwerken?

Romijn: "Nou, ik heb liever pure wijn. Natuurlijk is het balanceren. Maar de kunst is wel om ervoor te zorgen dat de ene actie de andere niet ondermijnt.

"Ploumen zet stevig in op handelsverdragen met ontwikkelingslanden. Die voorzien allemaal in een uiterst pervers instrument: de investeerder-staat-arbitrage. Dat geeft multinationals het recht om een staat aan te klagen als die beleid maakt dat hun belangen schaadt. Dus staat de tabaksindustrie tegenover Ecuador dat roken wil verbieden. En bosbouwers tegenover Indonesië dat duurzamer met zijn bossen wil omgaan. Zo'n bepaling staat haaks op het Nederlandse streven naar duurzame ontwikkeling en bescherming van mensenrechten."

Ook belastingverdragen met ontwikkelingslanden zitten u dwars, maar de minister is die toch aan het herzien, zodat die landen een betere deal krijgen?

"Belastingen zijn belangrijker voor de ontwikkeling van een land dan hulpgelden. Ploumen en het ministerie van financiën zetten inderdaad in op herziening van die verdragen. Ze dichten lacunes om misbruik door bedrijven tegen te gaan. Maar dat gaat niet ver genoeg. Want tegelijkertijd heeft Nederland een heel gunstig fiscaal klimaat. Multinationals exporteren grondstoffen die ze uit Afrika of Zuid-Amerika halen naar hun Nederlandse dochter en verkopen ze hiervandaan. Zo betalen ze minder belasting en maken ze meer winst. Volstrekt legaal. Ploumen verkeert in een unieke positie om het Nederlandse fiscale beleid in lijn te brengen."

U stelt vast dat de minister van goede wil is, maar dat er elders weinig belangstelling is voor ontwikkelingssamenwerking. Hoe moet ze te werk gaan?

"De minister zou met een rapport komen over de kwestie. Ik heb het nog niet gezien. Als je niet rapporteert, weet je niet hoe het er precies voorstaat. Waar zijn sprongen gemaakt, waar blijft het liggen?

"In de jaarlijkse Commitment to Development-index zakte Nederland vorig jaar van plaats vier naar de zevende plaats. We staan nu lager dan Portugal en het Verenigd Koninkrijk. Nu is die index geen complete monitor van coherentie, maar hij beoordeelt beleid wel op kwaliteit en niet alleen op de hoeveelheid geld die ernaartoe gaat. Onze oproep aan minister Ploumen is: heb de ambitie om minstens derde te worden."

undefined

Hoogopgeleide migrant is thuis hard nodig

De Nederlandse kenniseconomie kan talenten uit het buitenland goed gebruiken. Dus zijn de barrières voor hoogopgeleide migranten, ook uit ontwikkelingslanden, om hier te werken een stuk lager dan voor laagopgeleiden. Terwijl die hoogopgeleiden in eigen land juist hard nodig zijn, schrijven de ontwikkelingsorganisaties in hun nota. Ze citeren de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie van het minsterie van buitenlandse zaken, die berekende dat het vertrek van een hoogopgeleide Ghanees zijn land jaarlijks 12.000 dollar kost. Hij stuurt weliswaar wat van zijn salaris naar familie in Ghana, maar dat is niet meer dan zo'n 4000 dollar.

Laat Nederland inzetten op 'circulaire migratie'. Migranten, of ze hoog- of laagopgeleid zijn, krijgen de kans om hier te werken en ervaring op te doen op de arbeidsmarkt maar ook met onze manier van politiek bedrijven. Daardoor kunnen ze bij terugkeer bijdragen aan de ontwikkeling van hun land.

En laat die terugkeer niet absoluut zijn. Heen-en-weer reizen komt zowel migranten als de ontwikkelingslanden ten goede.

undefined

Rapport: Militairen kijken geen twintig jaar vooruit

De afkorting 3D staat voor drie-dimensionaal en ook voor de drie-eenheid diplomacy, defense and development: Nederlandse diplomaten, militairen en ontwikkelingswerkers werken samen om een land op de rails te krijgen. In Afghanistan is die 3D-aanpak toegepast.

Militairen gaan voor een snelle stabilisatie, ze sporen terroristen op en doen wat 'quick impact' ontwikkelingsprojecten, stellen de ontwikkelingsorganisaties in het rapport dat ze vandaag aan minister Ploumen geven. Hun horizon is zes maanden tot twee jaar, terwijl ontwikkelingsorganisaties in termijnen van 15 tot 20 jaar denken. Hun doel is de oorzaak van het conflict aan te pakken. Nu het Budget Internationale Veiligheid, dat de kosten dekt, is overgeheveld van Ontwikkelingssamenwerking naar Defensie, dreigt die lange termijn uit zicht te raken.

En minstens even ondermijnend voor het ontwikkelingsbeleid: de weinig strikte toetsing op mensenrechten bij de verlening van vergunningen voor wapenexport. Zo gingen er vanuit Nederland militaire middelen naar Egypte en Bahrein, naar regeringen die mensenrechten schenden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden