Orde aan de eettafel!

Sperziebonen die door de lucht vliegen, klierende kinderen, geïrriteerde ouders. Avondeten met kinderen is soms een waar slagveld. Hoe kan dat anders?

'Bah, alweer bloemkool", pruttelt dochter van vijf. Ze prikt wat in haar eten, stoot per ongeluk expres een glas water om en zet het vervolgens op een blèren. Zoon van acht heeft de bloemkool met frisse tegenzin naar binnen gewerkt en zingt nu keihard een liedje dat hij vandaag op school heeft geleerd.

De oudste, elf, vindt het allemaal veel te lang duren en is al twee keer opgestaan van tafel. Nadat vader hem boos toespreekt komt hij terug. Maar nu deelt hij onder tafel een schop uit aan zijn zusje die nog harder gaat huilen. Vader en moeder kijken elkaar zuchtend aan: waarom kunnen we niet gewoon rustig samen eten zonder dat we constant politieagent moeten spelen?

Het avondeten is in veel gezinnen hét moment van de dag dat iedereen elkaar ziet. Na een lange dag van crèche, school, opvang en werk is het soms zelfs het enige gezamenlijke moment. Dus dat moet gezellig zijn, vinden ouders. Maar de kinderen zijn moe, hebben honger en willen aandacht, terwijl veel ouders op dit tijdstip ook niet meer op hun best zijn. De gezinsidylle is vaak ver te zoeken.

Hoe moet het dan wel? Zo'n vijftig ouders, verzameld in het speellokaal van openbare basisschool Tuindorp in Utrecht, hopen dat te horen tijdens de workshop 'Rust aan tafel'. Coach Miriam van Kreij gaat uit van de 'familieopstellingen' van de Duitse psychotherapeut Bert Hellinger. Deze methode is ontwikkeld om inzicht te krijgen in belangrijke gebeurtenissen uit het verleden die vaak met familiepatronen te maken hebben. De workshop van Van Kreij is er een praktische uitwerking van. "Laagdrempelig en direct toepasbaar", zegt ze zelf.

Volgens Van Kreij zitten gezinsleden vaak niet op de goede plek. "Meestal zitten vader en moeder tegenover elkaar, met ieder een kind naast zich. Of het jongste kind zit op de kop tussen de ouders in, want dat was ooit handig met voeren."

Helemaal fout, vindt Van Kreij. Een van de wetmatigheden van familieopstellingen is dat er een volgorde in een gezin is die de meeste rust geeft. De ouders vormen de basis, dus die moeten naast elkaar zitten: vader met moeder aan zijn linkerhand. Daar tegenover komen de kinderen, in volgorde van leeftijd en - belangrijk - met de klok mee, niet andersom.

Tijdens de workshop laat Van Kreij de ouders oefenen. Een moeder kiest enkele ouders en leerkrachten uit die haar man, zoon en dochter moeten spelen. Ze gaan op krukjes zitten zoals een gezin aan tafel zit. De 'gezinsleden' moeten van Van Kreij even "waarnemen hoe dat voelt". Het 'jongste kind' vindt "mama lekker dichtbij, maar papa wel ver weg".

Vervolgens herschikt Van Kreij de boel: vader naast moeder aan de ene kant van de tafel, de kinderen aan de overkant. Hoe is dat? De 'ouders' vinden het gezellig naast elkaar: "zo heb je meer verbinding, ben je meer een paar". Het 'jongste kind' moet "even slikken, ik voel me hier echt de jongste". Maar haar 'broer' is tevreden. "Wij zijn nu echt kind: dáár zitten papa en mama en hier zitten wij. Dit voelt meer op z'n plek."

Een toverformule? "Het werkt, maar ik weet nog steeds niet hoe, het is een ervaringsmethode", zegt Van Kreij. "En wat we ook van deze traditionele volgorde vinden met ons geëmancipeerde vrouwenverstand, dit blijkt in de praktijk het beste te zijn."

Wie zich hierbij niet thuis voelt, kan terecht bij andere methodes. Bijvoorbeeld die van videohometrainer Marij Wijten. Zij filmt opvoedingssituaties bij gezinnen thuis en bespreekt die achteraf. Dat levert soms heel praktische inzichten op.

Ouders van nu willen graag vriendschappelijk met hun kinderen omgaan en ze laten opgroeien tot mondige mensen, zegt Wijten. Grenzen stellen doen ze lang niet altijd en dat zie je ook aan tafel. Wie belang hecht aan een rustige maaltijd moet soms streng zijn. Dat lijkt vervelend, maar het kan ook op een positieve manier.

"Tegen een kind dat er almaar doorheen schreeuwt, zeg je bijvoorbeeld: 'Ik snap dat jij ook wat wilt vertellen, maar nu zijn mama en papa aan het praten. Jij mag zo meteen'," zegt Wijten. "Het scheelt zoveel als een kind het gevoel heeft dat hij gehoord of gezien is. Kijk daarom goed wat hij doet en wat hij wil en waarom dat zo is."

Je kunt een kind niet dwingen om te eten, stelt Wijten, maar je kunt iets oudere kinderen wel degelijk dwingen om aan tafel te blijven zitten. Soms adviseert ze een wekker te zetten. Gaat die na twintig minuten af dan haal je de borden weg, ook als ze niet leeg zijn. Wie nog honger heeft, heeft pech. Een ander probaat middel tegen heisa aan tafel is vroeg eten. "Kinderen worden vervelend als ze honger hebben."

Verloopt het toch niet helemaal naar wens, dan kan het geen kwaad om na te gaan of je verwachtingen niet te hooggespannen zijn. "Het ene kind is van nature veel volgzamer dan het andere; je moet rekening houden met karakters."

Ook pedagoge Emmeliek Boost van de Opvoeddesk benadrukt het belang van een positieve aanpak. "De strijd aangaan werkt niet, dat win je toch niet. Probeer het te negeren, ook al is dat moeilijk. Reageer alleen op wat je kind goed doet, vergroot dat uit."

Kinderen vinden het prettig als ze weten wat er van ze verwacht wordt, vervolgt Boost. Dat geldt voor oudere kinderen, maar ook voor jongere. Zelfs aan kinderen onder de vier kun je uitleggen wat de bedoeling is, door een stappenplannetje met ze te tekenen. Bestek staat voor de tafel die wordt gedekt, een stoel betekent dat iedereen gaat zitten. Het eind van de maaltijd kun je symboliseren door een glas. Dat is het glas water. Als dat leeg is mag je van tafel.

Het glas water speelt bij Boost een belangrijke rol. Ze vindt het sympathieker dan een wekker, en het is bovendien aan de situatie aan te passen. Bij een tweejarige drink je het in een paar minuten leeg. Gaat dat goed dan kun je het opbouwen. "Zorg dat een kind het steeds als een succeservaring voelt dat hij aan tafel is blijven zitten."

Verder adviseert Boost ouders één ding voor ogen te houden: 'het gaat je vooral om een gezellige sfeer aan tafel'. Om dat te bereiken kun je bekvechten het beste met humor oplossen, gezeur over vies eten negeren en moeilijke onderwerpen aan tafel vermijden. Als kinderen twaalf jaar of ouder zijn, is het goed om de vaste eettijden te herzien. "Als al hun vrienden om zes uur op Facebook zitten, willen zij ook. Trainingen zijn vaak op lastige tijden. Probeer je eettijden zo aan te passen dat je toch zoveel mogelijk met elkaar kunt eten en spreek af dat ze die mobiel dan uitzetten."

Terug naar Utrecht, naar de ouders die Van Kreijs' workshop volgden. Een willekeurige steekproef twee maanden later leert dat bij een aantal gezinnen de nieuwe tafelschikking goed bevalt. Het was twee weken lang een geblèr van jewelste, vertelt Judith, moeder van drie dochters. Maar toen was Juul (2) gewend aan haar nieuwe plek aan tafel.

"Ze noemt het nu 'mijn plaats', ze wil nergens anders meer zitten." Zij en haar man zijn blij dat ze ondanks de protesten van de jongste hebben doorgezet. "Gek dat de volgorde waarin je zit zoveel verschil kan maken. Ik vind dit veel beter dan toen we strategisch tussen de kinderen zaten, het is echt rustiger aan tafel."

"Het is gezelliger zo", zegt ook Gideon Boekenoogen, vader van twee kinderen. "Degene die er het meest aan moest wennen, was ik zelf. Ik ben geneigd op mijn oude plek te gaan zitten, omdat dat dichter bij de keuken is."

Maar nee, een toverformule is het niet. Een moeder die haar drie kinderen inderdaad naast elkaar had gezet, vertelt dat de keet nog groter werd dan voorheen. "Dus nu zitten we weer op de oude manier, mijn man en ik tussen de kinderen in. Misschien had het ermee te maken dat ze met z'n drieën naast elkaar op een bank moesten zitten. Dan zit je zo dicht bij elkaar dat je automatisch aan elkaar gaat plukken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden