Oranjevorstinnen zijn blijvertjes

Wilhelmina, Juliana en Beatrix haalden allen hun dertigjarig jubileum, met een nieuwe generatie in hun schaduw.

Koningin Wilhelmina was bij haar dertigjarig regeringsjubileum in september 1928 een vrouw van 48 met een dochter van 19. Van een spoedige abdicatie kon alleen al om die reden geen sprake zijn. Wilhelmina peinsde er ook niet over. Ze had het vak nu in de vingers.

Als ranke achttienjarige vorstin had ze al goed partij geboden aan politici die haar grootvader hadden kunnen zijn. Nu, toch enigszins ogend als een matrone, met veel ervaring en met een eigen geschiedenis gegrift in het geheugen, kon ze elke confrontatie aan.

De eigenzinnigheid van de koningin – al dan niet het gevolg van het Russische bloed van haar grootmoeder – was legendarisch. Kort voor het jubileum had iedereen daar weer eens getuige van kunnen zijn. Wilhelmina liet de opening van de Olympische Spelen in 1928 in Amsterdam over aan haar echtgenoot, prins Hendrik. Zelfs door „een verzameling van achtenswaardige, bejaarde baronnen en graven, markiezen en jonkheren” was ze niet op andere gedachten te brengen. De vorstin was op vakantie naar Noorwegen, verbolgen over het feit dat er niet van tevoren met haar over de datum van de ceremonie overleg was gevoerd. Bij de sluiting was ze nog wel genegen medailles uit te reiken.

Ook koningin Juliana was bij haar dertigjarig regeringsjubileum in 1978 jonger dan Beatrix nu is. Al oogde ze op haar 69ste wel wat ouwelijker dan haar 72-jarige dochter nu. In de omstreden tv-sketch van Barend Servet uit 1972, op bezoek bij een spruitjes schoonmakende vorstin, werd gespeeld met haar imago als nationale oma. Dat dankte ze ook aan de almaar groeiende schare aan prinsjes en prinsesjes die jaarlijks aanwezig was bij de defilés op Paleis Soestdijk. Zo’n grootmoeder kon – protocol of geen protocol – gerust gezoend worden. Wat tv-presentator Jos Brink ook deed bij de viering van Juliana’s zeventigste verjaardag, nog geen jaar na het dertigjarig regeringsjubileum.

In de biografie ’Van Agt, Tour de force’ uit 2008, zaaide de toenmalige CDA-premier enige twijfel over de geestelijke vermogens van de vorstin aan het einde van haar regeerperiode. Hij liet zijn uitspraak dat ze misschien de beslissing over de troonwisseling niet helemaal zelfstandig had genomen, schrappen. Maar de auteurs mochten dat schrappen wel in hun inleiding melden.

Bij haar jubileum droeg Juliana de last van de recente Lockheed-affaire nog met zich mee. In een tijd dat gezag toch al minder vanzelfsprekend was geworden, had de monarchie letterlijk een jasje uit moeten doen, om strafvervolging van de prinsgemaal te voorkomen. Misschien was het voordat haar dochter het roer overnam beter dat de nog verse herinnering aan de manier waarop prins Bernhard zich ’aanvankelijk veel te lichtvaardig had begeven in transacties, die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten” wat zou slijten.

Ook ten tijde van Beatrix kwam het koningshuis in opspraak. In plaats van één grote affaire heeft ze te maken met een reeks kleinere. Dat ook de kroonprins daarbij in beeld kwam, maakt misschien dat ze nog even wacht met aftreden.

Juliana vierde haar dertigjarig jubileum in een politiek gepolariseerd land. Het tweede kabinet-Den Uyl, een politicus die op enige sympathie van de vorstin kon rekenen (Van Agt: „Het hart van Juliana was toegewend naar links”), was er niet gekomen. Links en rechts stonden lijnrecht tegenover elkaar.

Ook bij Beatrix’ dertigjarig jubileum staan de politieke kampen scherp tegenover elkaar. Van een moeizame formatie met misschien wel meer dan drie partijen, mogelijk inclusief de populistische PVV, wil ze niet de vuurdoop van haar zoon maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden