Oranjemarsen in Noord-Ierland

Een veldslag uit 1690. Een 200 jaar oud genootschap. En het zeer van de verscheurende jaren van ’the Troubles’.

Het was even omschakelen. Vorige week dachten we bij het horen van ’oranjemars’ nog aan een feestelijke optocht van fans van het Nederlands elftal op weg naar het stadion. Deze week kreeg de term weer zijn oorspronkelijke betekenis. Marcherende mannen met sjerpen wekten met hun demonstraties van protestants en Brits zelfbewustzijn in Noord-Ierland als vanouds de woede op van katholieken die hunkeren naar aansluiting bij Dublin.

Zoals talloze tradities hun tijd van het jaar hebben, zo kent Noord-Ierland een marsseizoen: van april tot augustus. Tijdens veel van die rituele wandeltochten worden historische gebeurtenissen herdacht. Dat kan oerprotestant Maarten Luther zijn, die op 31 oktober 1517 zijn 95 stellingen op de deur van de slotkerk van Wittenberg spijkerde. Ook de deelname van Ieren onder Britse vlag aan de Slag om de Somme in 1916 is zo’n aanleiding. Dat het om een betrekkelijk zinloze massaslachting ging, wordt buiten beschouwing gelaten. Wat telt, is de trouw aan Londen. Die bekochten duizenden Ieren op de Franse slagvelden overigens met de dood.

De meest controversiële marsen vinden steevast plaats rond 12 juli. Op die datum in 1690 beslechtte de Nederlandse en protestantse stadhouder Willem III definitief de strijd om de Britse troon met zijn schoonvader, de katholieke koning Jacobus II. Op uitnodiging van protestantse leiders en uit angst voor een voor de Nederlandse republiek dodelijk verbond tussen Engelsen en Fransen waren Willem en zijn vrouw Mary Stuart naar Engeland gekomen. Hun Glorious Revolution, voornamelijk gedragen door huurlingen, verliep voorspoedig en Jacobus II vluchtte naar Ierland. Aan de boorden van de rivier de Boyne in de buurt van Drogheda, een havenstad iets ten zuiden van Noord-Ierland in de huidige Ierse Republiek, rekenden de nieuwe King Billy en zijn soldaten af met de troepen van de van de troon verjaagde monarch. Protestanten zegevierden over katholieken. Overigens met goedvinden van de paus, die Willems toch duidelijk anti-roomse campagne uit machtspolitieke overwegingen financieel ondersteunde.

Het duurde meer dan een eeuw voordat de traditie van herdenkingsmarsen op gang kwam. In 1795 werd de Orange Order opgericht door Ierse protestanten die van mening waren dat hun geloof en cultuur door toenemende verroomsing onder druk stonden. De roemruchte slag van toen 105 jaar geleden voorzag het gezelschap van de gewenste symboliek.

Controversieel waren de marsen vanaf het begin. Gewelddadigheden tussen marcherende protestanten en verontwaardigde katholieken kwamen voor, maar waren niet standaard. Met het uitbreken van het grote Noord-Ierse conflict in de jaren zestig werden het echter zeer beladen evenementen. Met name de mars door Dumcree in Portadown verwierf een discutabele faam. Protestanten beriepen zich op een van begin negentiende eeuw daterende route. Katholieken wezen er op dat gebied dat ooit niet of nauwelijks bewoond was, nu dichtbevolkt werd door trouwe aanhangers van het roomse geloof die niet zaten te wachten op welke mars dan ook.

Nog tot in de jaren negentig kwam het een aantal jaren op rij tot confrontaties. Veiligheidstroepen moesten de partijen uit elkaar houden. Protestanten moesten soms dagen wachten voordat ze met hun mars door Dumcree konden. Meestal kwam het toch nog van een doortocht, ten koste van rellen, vernielingen en gewonden onder protestanten, katholieken, politie en militairen.

Het verleggen van de marsroutes onder dwang van de autoriteiten zorgde voor meer rust in de jaren daarna. Voor veel protestanten voelde het echter als afbreuk doen aan hun geloof en cultuur. En was het met het verweer daartegen niet ooit allemaal begonnen? Een deel van de katholieken bleef de marsen zien als triomfalistische en provocatieve demonstraties. Daarmee bleef de situatie licht ontvlambaar, zoals deze week eens te meer duidelijk werd in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden