Oranjemarsen eerste testcase samenwerking Noord-Ierland

AMSTERDAM - De sussende toon waarop Gerry Adams de unionisten in 'zijn' kiesdistrict West-Belfast probeerde te verzekeren dat hun belangen in de nieuwe Noord-Ierse Assemblee bij hem in goede handen zijn, kwam bijna gênant over. De leider van aartsvijand Sinn Fein, de politieke tak van het Ierse republikeinse leger Ira, die hen, de verdeelde en verslagen protestantse unionisten in het katholieke bolwerk in de Noord-Ierse hoofdstad, over de bol aait, dat moet daar als meer dan pijnlijk zijn ervaren, dat is zout in de wonde wrijven.

Toch bedoelde Adams het beslist niet als kwaadaardige pesterij. Nog niet zo lang geleden door Britse overheid en protestants-unionistische meerderheid in Noord-Ierland nog als staatsvijand nummer één en terroristenleider beschouwd, is Adams dankzij het vredesakkoord van Goede Vrijdag opgeklommen tot politicus met allure. En ook geaccepteerd als zodanig, behalve door de unionistische hardliners dan. En dus kan Adams de grootmoedige staatsman uithangen door de hand uit te steken naar de kleine 6000 unionisten in zijn district, die alle zes beschikbare zetels in handen zagen vallen van de katholieke 'vijand', vier voor Sinn Fein, twee voor de gematigd nationalistische SDLP.

Het gebaar van Adams geeft op zijn minst aan hoe stevig de katholiek-nationalistische minderheid in Noord-Ierland in het zadel denkt te zitten, sinds de verkiezingen van afgelopen vrijdag. Naast de radicaal-republikeinse Sinn Fein, die met 18 zetels - zijn beste resultaat tot op heden - zitting neemt in het morgen in Stormont Castle te installeren parlement, is dat vooral te danken aan de Social and Democratic Labour Party van John Hume. De nationalisten komen met 24 vertegenwoordigers in de 108 zetels tellende Assemblee, waarmee ze de op een na grootste partij zijn, en John Hume is vrijwel zeker van de post van vice-premier in de straks te vormen Executive, het 12 koppen sterke kabinet.

Hij komt naast de gedoodverfde eerste minister David Trimble te zitten, leider van de Ulster Unionisten. Met 28 zetels is de UUP weliswaar de grootste partij gebleven, maar het resultaat van de verkiezingen pakte voor Trimble onthutsend slecht uit. De UUP eindigde met 21,3 procent zelfs achter de SDLP, die 22 procent scoorde, en ware het niet dat het ingewikkelde kiesstelsel - met tweede, derde en vierde voorkeurstemmen - de reddende hand bood, dan zou voor het eerst in de historie van Noord-Ierland een katholieke partij als nummer één zijn geëindigd.

Maar met de hakken over de sloot is óók over de sloot, en Trimble kan in elk geval straks opereren als First Minister zonder de molensteen van een solide 'nee'-blok om zijn nek. Dat zou het geval zijn geweest indien dominee Ian Paisley, de ultra-unionistische papenvreter, en zijn bondgenoten in de coalitie tegen het vredesakkoord (de UKUP en enkele onafhankelijke radicaal-unionisten) op zo'n dertig zetels waren uitgekomen. Nu bleef het 'nee'-kamp steken op 27, niet genoeg voor Paisley en de zijnen om via de gecompliceerde formule van gewogen meerderheden, in de Executive de boel te blokkeren.

“De poging van Paisley's DUP en zijn bondgenoten om de Assemblee te slopen, is mislukt, en zal blijven mislukken”, zei Trimble, die in zijn district met een monsterscore van ruim 12 000 stemmen - 2000 meer dan Paisley in 'zijn' North Antrim - in de Assemblee werd gekozen.

Zijn komende tweede man, John Hume, gaf Trimble een steuntje in de rug door te bezweren dat nu, na dertig jaar vergieten van bloed, “een periode van vergieten van zweet” aanbreekt. Kortom, tezamen stevig aanpoten in de Assemblee, om het akkoord te laten werken. En zowel de beide leiders als de Britse premier Tony Blair en zijn minister van Noord-Ierland, Mo Mowlam, hamerden erop dat de verkiezingsuitslag betekent dat 75 procent van de Assemblee-zetels naar partijen zijn gegaan die het vredesakkoord steunen.

Verdeeldheid

Toch is er allerminst reden voor Trimble om de vlag uit te steken. Binnen de eigen, 28 leden tellende UUP-fractie wijzen de neuzen niet allemaal in dezelfde richting. Zeker twee UUP'ers, Peter Weirr en Roy Beggs, staan uiterst sceptisch tegenover het Goede Vrijdag-akkoord. En het zeer reële vooruitzicht dat Trimble straks met Gerry Adams in één kabinet zal moeten samenwerken, houdt nu al menig UUP'er uit de slaap.

Op landelijk niveau hebben al twee UUP-parlementariërs in het Britse Lagerhuis - onder wie Jeffrey Donaldson, de coming man van de partij - te verstaan gegeven dat ze de UUP de rug zullen toekeren indien Trimble gaat regeren mét Sinn Fein zonder dat het Ira tenminste een aanzienlijk deel van zijn wapenarsenaal zal inleveren. En daar ziet het voorlopig nog niet naar uit, hoewel de republikeinse terreurbeweging zich punctueel aan het staakt-het-vuren houdt en via allerlei signalen en gestes laat doorschemeren dat wat haar betreft de oorlog na nu echt voorbij is.

Maar de eerste testcase voor de duurzame samenwerking in Assemblee en Executive komt komend weekeinde. Dan is er de traditionele mars van de protestantse Oranjeorde in Portadown, naar de kerk van Dumcree. In voorgaande jaren garantie voor hevige rellen wanneer de Orangisten door de katholieke wijk paradeerden, dan wel door de oproertroepen van de RUC, de Noord-Ierse politie, ervan werden weerhouden. In 1996 wisten de Orangisten na een dagenlange confrontatie met de RUC hun zin door te drijven. De triomferende protestantse leiders destijds heetten Ian Paisley en ... David Trimble.

Gisteren maakte de commissie die moet oordelen over de routes van de Orangisten-parades bekend dat de tocht niet door de katholieke wijk mocht gaan. Dit tot grote woede van de Orangisten die bezwoeren dit tóch te zullen doen. Een Orangistenleider zei: “Dumcree máákte Trimble. Dumcree kan hem nu breken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden