Oranje: zelfoverschatting leidt tot vernedering

Van een lang weekeinde dat belangstelling ontbeerde naar een kassucces van drie weken. Tot de start van Euro 2000, van 10 juni tot en met 2 juli in België en Nederland, een serie van tien afleveringen waarin de historie van het Europees kampioenschap wordt belicht. Aflevering 5: chaos bij Oranje en de legendarische Panenka-trap.

Rob Velthuis

Van Hanegem heeft in het duel tegen Tsjechoslowakije de rode kaart gekregen en druipt af.

De vice-wereldkampioen van 1974 zou de wereld er wel even van overtuigen dat het pijnlijke verlies in de WK-finale tegen de Duitsers op een vergissing berustte. Het leidde tijdens de eindronde in Joegoslavië tot een onbeschrijfelijke chaos, een grenzeloze zelfoverschatting en een smadelijke vernedering.

Ruud Krol keek jaren later als volgt terug op zijn veertigste interland, de nederlaag van 3-1 tegen Tsjechoslowakije: ,,Het was een flop. We speelden meer tegen ons zelf dan tegen de Tsjechen. Het was een sfeerloos gebeuren, net als later het WK in Argentinië (...) We hadden, zoals te doen gebruikelijk in die jaren, een discussie over de premies. We spraken alleen maar over een premie voor de eerste of tweede prijs. Het kwam niet bij ons op dat we wel eens derde konden worden'', aldus de Amsterdamse verdediger.

Oranje werd in 1976 door iedereen als favoriet voor de Europese titel beschouwd. Niet alleen vanwege het superieure totaalvoetbal van '74. Slechts Haan en Jongbloed waren uit het superieure zilveren team verwijderd en Van Hanegem was door bondscoach Knobel naar de reservebank verwezen.

Maar ook het spel van Oranje in de voorronden maakte indruk. Polen, Italië en Finland werden in de poule uitgeschakeld; België in de kwartfinales met 5-0 en 2-1 vernederd.

Het EK zelf werd beheerst door conflicten. Een week voor het toernooi had Knobel in het diepste geheim zijn ontslag ingediend. De man die enkele jaren eerder vertrok bij Ajax omdat de verzadigde selectie volgens hem ten onder ging aan 'drank en vrouwen', botste al lang frontaal met de KNVB-officials Jacques Hogewoning en Dé Stoop. Toen Knobel Jack van Zanten niet naar de EK mocht meenemen als elftalbegeleider, was dat de spreekwoordelijke druppel.

Opvallend gretig werd zijn ontslagverzoek geaccepteerd, waarna het nieuws een dag voor de wedstrijd tegen de Tsjechen naar buiten lekte.

Knobel zei vier jaar later over zijn periode als bondscoach: ,,Ik ben een pure voetbalman, maar bij de KNVB moet je politicus zijn (...) De onderlinge haat en nijd, ongelofelijk. Ik heb nooit geweten hoe mensen zich kunnen verlagen, puur vanwege de machtswellust. Nou, in Zeist gebeurde dat.''

Het duel tegen Tsjechoslowakije werd anti-reclame voor het Nederlandse voetbal. Niet het favoriete Oranje domineerde in de stromende regen, maar de tegenstander. De meest opvallende actie van de falende Cruijff was zijn furieuze protest toen Johan Neeskens na een wraakactie op Nehoda van het veld werd gestuurd. Het kwam hem op een gele kaart te staan. De stand was toen 1-1.

Beide elftallen gingen de keiharde wedstrijd met een tiental de verlenging in. Toen invaller Van Hanegem bij scheidsrechter Clive Thomas protesteerde tegen de 2-1 van Nehoda, kon ook hij inrukken.

De geschorste Cruijff vloog al voor de wedstrijd om de derde plaats terug naar Barcelona om zich aan een geblesseerde knie te laten behandelen. De gedesillusioneerde Knobel liet de coaching van het duel tegen Joegoslavië over aan Ger Blok.

Vanuit Nederland werden Wim Meutstege en Kees Kist overgevlogen om de uitgedunde selectie aan te vullen. Uiteindelijk sleepte een wel gemotiveerd fantasie-team met 3-2 winst (zoals alle vier EK-duels na verlenging) brons binnen.

Tot ergernis van de Nederlanders was West-Duitsland met enorm veel mazzel in de finale beland. Joegoslavië was met 2-0 voorgekomen, maar mede door drie treffers van Dieter Müller werd het toch 2-4.

Tot prolongatie van de Europese titel kwam het niet. Weer kwamen de Duitsers van een 2-0 achterstand terug. Bernd Hölzenbein scoorde in de slotminuut. Een dag voor de finale was de mogelijkheid van een replay uit de reglementen geschrapt; voor het eerst moesten strafschoppen in de EK-eindstrijd de beslissing brengen.

Nadat Uli Hoeness in de vierde beurt van elf meter miste, maakte Panenka van zichzelf een legendarische figuur. De Tsjech wist dat de Duitse doelman Sepp Maier altijd op een hoek gokte. Uitermate koelbloedig lepelde Panenka de bal met een pisboogje door het midden van het doel over de vallen de Maier heen.

Nimmer was een doelman op zo'n belangrijk moment zo voor schut gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden