Oranje zal worden weggehoond, door intellect én PVV

Je kunt zeggen dat het Nederlands elftal, nu eenmaal niet het beste ooit, niet zo mooi kan voetballen als de spelers zelf denken met ingeboren zelfoverschatting, en anderen in door de jaren heen hardnekkige zelfmisleiding. Daarmee is dan alles wel samengevat, lijkt me.

Je kunt ook zeggen dat dit Oranje een team is ’voor de jongeren wier vaders en moeders Geert Wilders stemmen’. Die uitspraak doet Hubert Smeets van NRC Handelsblad in een artikel van de Engelse schrijver/journalist David Winner in Hard Gras.

Winner schreef ooit een vermeend meesterwerk, ’Brilliant Orange’, waarin hij lijnen legde van het totaalvoetbal van 1974 naar onze kunst en architectuur, de Tweede Wereldoorlog én de ruimtelijke indeling van ons platteland. Daarmee is Winner de ideale vormgever van de verontwaardiging van de Hard Gras-redacteuren Hugo Borst en Henk Spaan, die het spel van Oranje op het WK zuur en vreugdeloos vonden en dat in de finale een schandvlek.

Winner is bevriend met NRC-columnist Auke Kok, die Oranje in Zuid-Afrika ’reactionair PVV-voetbal’ zag spelen. Hij laat hoogleraar Paul Scheffer uitleggen dat het totaalvoetbal voortkwam uit het optimisme en zelfvertrouwen van die tijd en dat de nieuwe voetbalstijl een product is van een voorzichtiger en angstiger land. Ja, voor minder doen deze jongens het niet.

Ik zou heel banaal zeggen dat Bert van Marwijk als bondscoach heeft bedacht wat iedereen had kunnen bedenken: dat de verdediging van Oranje iets te vaak openlag en dat Edwin van der Sar het als keeper toch wel verdraaide druk had toen er, op het EK 2008, zij het slechts even mooi werd gevoetbald. Van Marwijk maakte het team iets steviger en als het aan hem lag, speelden ze dan voorin de sterren van de hemel. Dat laatste lukte niet–met een gekunstelde spits (Robin van Persie), een aanvaller die in het heetste vuur zijn laatste tegenstander, zijn eigen gebrekkige inzicht, vaak niet kan passeren (Arjen Robben) en een spelmaker (Wesley Sneijder) die voor een spelmaker verduveld weinig aan de bal is.

Daarmee zouden de intellectuele beschouwingen zijn af te doen. Maar ik voorzie dat ze gaan doorwerken, zij het op een andere manier dan de voetbalintelligentsia voor ogen staat. Paul Schnabel, de door David Winner aangehaalde directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, spreekt van een nieuwe scheiding tussen intellectuelen met een achtergrond in de jaren zeventig en tachtig en de lagere middenklassen, die (ik parafraseer vrij) ook om lelijk voetbal feesten. Een mooiere scheiding kunnen ze zich niet wensen, de intellectuelen.

Maar ik voorspel, o heerlijke ironie, dat het zogenoemde PVV-volk binnen nu en twee jaar bij ze op schoot zit. Oranje gaat in het EK-kwalificatietoernooi de ene ondankbare wedstrijd na de andere spelen–die tegen Finland, met al het eerste tribunegemor, was deze week pas de tweede in een lánge reeks. Spelers gaan, let maar op, zichzelf en elkaar wijsmaken dat het toch best iets mooier moet kunnen. Sla het gekonkelfoes op, bij het verlaten van het veld, tussen de tegen Finland volkomen terecht gewisselde Rafael van der Vaart en Wesley Sneijder–dat is het begin.

Van alle kanten gaan de krachten werken en uiteindelijk zal Oranje worden weggehoond, door het intellect én door de PVV. (Met voor één keer excuses aan Geert Wilders voor deze simplificatie, die het voor de intellectuelen wel zo overzichtelijk houdt.) Zo zou Bert van Marwijk als bondscoach op dezelfde manier aan zijn einde kunnen komen als in 2004 de bewezen toptrainer Dick Advocaat. Omdat, volgens mijn bescheiden sociologische en cultuurfilosofische analyse, de geschiedenis zich herhaalt en ook de intelligentsia er niet altijd van leert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden