Oranje mist harde afspraken

analyse | KNVB en Hiddink lijken nu al verstrikt in een uitzichtloze samenwerking

Eerst toch maar enige relativering, nu voetballend Nederland in rep en roer is en de galg voor de net aangetreden bondscoach Hiddink al wordt opgesteld. Het veldspel van Oranje is in diens eerste weken even mager tot soms slecht geweest als tijdens het WK. Daarin kan het cruciale verschil niet schuilen, hoe anders het ook mag aanvoelen: de derde plaats op het wereldkampioenschap of de derde plaats in een doorsnee EK-kwalificatiepoule.

Het zij nog maar eens gesteld, eenvoudigweg omdat er in de onvermijdelijke vergelijkingen niet aan voorbij te gaan is: de vorige bondscoach Van Gaal creëerde speciaal voor het WK niet voor niets een systeem om de tekortkomingen van Oranje te camoufleren.

Hoe groot hij die tekortkomingen werkelijk vond, hield hij voor zich. Ze waren te groot, dat in elk geval, om ze volledig te kunnen maskeren. Laat ook gememoreerd zijn dat het tijdens die wonderlijke tocht door Brazilië vaak anders had kunnen lopen: in de openingswedstrijd tegen Spanje al, tegen Australië, Mexico, ja zelfs in de kwartfinale tegen Costa Rica.

Met die herinneringen in het achterhoofd zijn de nu in het EK-kwalificatietoernooi geleden nederlagen in lastige uitwedstrijden bij Tsjechië (2-1) en het door een verdienstelijke lichting gesterkte IJsland (2-0) zo vreemd werkelijk niet. Voor een deel kan simpel worden gesteld dat veel in de zomer goed dan wel gelukkig uitviel voor de niet bovenmatig getalenteerde ploeg die Oranje is, en dat zoiets niet altijd het geval kan zijn. Maar er is ook een andere kant, en die wrikt - nu al steeds pijnlijker. Van Gaal maakte harde afspraken met zijn spelers, bij de sinds jaar en dag losse Hiddink is daar niets van te bespeuren.

Het is altijd de paradox geweest in de loopbaan van Van Gaal: van vroegs af aan zei hij spelers te willen opleiden en onderrichten om zelf beslissingen in het veld te nemen, maar tot de dag van vandaag heeft hij ze niet willen of kunnen loslaten. Als het al ooit het oorspronkelijke doel van de dominante Van Gaal geweest kan zijn, heeft hij ingezien dat het onhaalbaar is.

Tijdens het WK mocht Van Gaal graag herhalen dat je maar beter niet op eigen initiatief van voetballers kunt rekenen. Hij droeg instructies tot in detail aan, probeerde daarmee de grootste gaten te voorkomen en had dat feitelijk in de voorgaande WK-kwalificatiecyclus ook al gedaan.

Het is gauw vergeten, maar tegen modale landen als Roemenië en Hongarije had hij Oranje vooral op de tegenaanval laten spelen - en ook destijds had het meer dan eens niet tegengezeten.

Toegegeven, het is een lichte en onbewijsbare theorie, maar dat zou fortuin geweest kunnen zijn dat een ploeg zonder fundament niet ten deel valt. Het allesoverheersende gevoel in dit nieuwe tijdvak is dat er geen basis is, geen regie.

In de eerste weken van Hiddink volgden vreemde en onsamenhangende gebeurtenissen elkaar op. Het begon vorige maand met Hiddinks gegoochel met systemen (drie aanvallers tegen Italië, vijf verdedigers tegen Tsjechië), en daarna ontbrak een vastomlijnde gedachte in de bejegening van de gestopte routinier Kuijt. Die was in het begin bij Hiddink nog basisspeler, en enkele dagen later ineens een vrij nutteloze reserve - wat opnieuw op een gebrek aan consistentie en wezenlijke visie bij de coach had gewezen.

Daar kwam in het tweede kwalificatieduel met Kazachstan de onderlinge irritatie overheen bij de spitsen Van Persie en Huntelaar, compleet met denigrerende gebaren waarvoor ze kennelijk de ruimte hadden gevoeld. Er was daarna in het kamp van Oranje over gesproken, maar ook daar had weer iets vreemds aan gezeten. Bij het gesprek met de ruziemakers waren tweede aanvoerder Robben en beginnend assistent Van Nistelrooij aangeschoven. De eerste assistent Blind niet, terwijl de interne verhoudingen voor hem als de beoogde bondscoach na het EK 2016 toch niet onbelangrijk kunnen zijn.

Zo is er steeds weer iets raars, hoe kort Hiddink nog maar onderweg is. Daarbij mag veel niet eens verbazen. Hiddink wordt nu massaal óók op zijn warrige taalgebruik aangevallen, maar feitelijk heeft hij zo altijd gesproken.

Het grote verschil is dat er grofweg geen spelers meer zijn die, zoals in vroeger tijden, voor hem in het veld pal kunnen staan - daarvoor zijn de nieuwere generaties te zeer op zichzelf gericht. De vraag stellen of de taal en de toon van Hiddink kunnen overkomen bij jongere voetballers, is waarschijnlijk hem beantwoorden.

Hiddink had gelijk dat zijn verdedigers (ook) tegen IJsland aanvankelijk niet scherp genoeg waren. Maar hoezeer het ook een vanzelfsprekendheid mag lijken, ze zijn van het slag dat tot die scherpte elke keer weer moet worden aangespoord - en steeds weer op indringende wijze.

Meer dan op Hiddink zouden de pijlen moeten worden gericht op KNVB-directeur Van Oostveen, die deze coach uit een ander tijdsgewricht aanstelde, een coach wiens successen ver achter hem lagen, de absolute tegenpool bovendien van zijn voorganger - wat zich met doordacht beleid al moeilijk had laten rijmen.

Ze lijken nu al verstrikt in een uitzichtloze samenwerking: de bondsbestuurder die ontwikkelingen in de recente voetbalgeschiedenis negeerde, en de uitgeblust ogende Hiddink, die de functie in zijn huidige levensfase lijkt te hebben onderschat. Het EK mag nog haalbaar zijn, een wezenlijke omslag is moeilijk voorstelbaar - zo verklaarbaar als het is dat het zo ver is gekomen.

Geschrokken directeur Van Oostveen gaat 'scherp evalueren'

KNVB-directeur Bert van Oostveen toonde zich gisteren danig geschrokken van het machteloze optreden van Oranje, maandagavond in Reykjavik tegen IJsland (2-0). In korte tijd is het sportieve perspectief voor het Nederlandse voetbal nogal veranderd, met de uitschakeling van Jong Oranje voor het EK en een voorlopige derde plaats van de A-ploeg in zijn EK-kwalificatiepoule, zes punten al achter IJsland en Tsjechië.

Na de eerste twee nederlagen van bondscoach Guus Hiddink, vorige maand tegen Italië (2-0) en Tsjechië (2-1), had Van Oostveen nog relatief laconiek gereageerd. Meer dan een niet al te uitvoerig en al vooraf geagendeerd gesprek werd er op het bondsbureau niet aan gewijd.

Dat ligt nu anders. "Waar we het de vorige keer als incident hebben betiteld, begint het nu een structureel karakter te krijgen", sprak Van Oostveen op de luchthaven van Reykjavik. Hij liet in een korte reactie aan het ANP weten zo snel mogelijk met Hiddink te gaan praten. "We zullen sneller en scherper gaan evalueren dan de vorige keer."

Van Oostveens aanstelling van de 67-jarige Hiddink was al her en der bekritiseerd. Een jongere kandidaat als Ronald Koeman werd gepasseerd. Daarna pakte een wisseling bij Jong Oranje slecht uit. Onder Adrie Koster, opvolger van de naar Manchester United vertrokken Albert Stuivenberg, mislukte voor de jeugdploeg het laatste deel van de kwalificatie voor het EK jammerlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden