Opwarmende Tanganjika-meer verschraalt

De opwarming van de aarde lijkt de directe oorzaak van de verschrompeling van vis- en algenpopulaties in het Tanganjika-meer. Dat schrijven wetenschappers vandaag in Nature.

Er wordt nu dertig procent minder vis gevangen dan in de jaren zeventig, wat een ernstig gevaar oplevert voor de vier aan het meer grenzende landen -Burundi, Zambia, Tanzania en de Democratische Republiek Congo. Veertig procent van de dierlijke eiwitten die zij consumeren komt uit deze gigantische waterplas van 650 bij 50 kilometer met een gemiddelde diepte van 570 meter. Het meer bevat bijna een vijfde van alle zoetwater op aarde.

Vanaf het begin van de vorige eeuw steeg de temperatuur van het oppervlaktewater met 0,1 graad per decennium, beduidend meer dan de temperatuur van de diepere lagen. Daardoor nam ook het verschil in dichtheid tussen de waterlagen toe, met gevolg dat de enorme waterkolom -de diepste plek is bijna anderhalve kilometer- niet goed meer mengt.

Daar komt nog bij dat de windsnelheden er zijn gedaald, wat de verdamping van warm oppervlaktewater vermindert en de verkoeling tegenhoudt.

En dat heeft één groot gevolg: het water in de zuil van boven naar beneden staat steeds meer stil, waardoor minder voedsel uit de diepe lagen naar boven komt. Het hele ecosysteem verschraalt door de afnemende circulatie, vooral bij gebrek aan voedingsstoffen van afgebroken algen. Die blijven meer en meer beneden.

Overbevissing kan onmogelijk de oorzaak zijn van de hier en daar met 30 tot 50 procent afgenomen vangst van onder meer sardines. Dat is hooguit een lokaal probleem, begrepen de wetenschappers. En van andere menselijke activiteiten, zoals intensieve landbouw en de kap van bossen rond het meer, zou je in eerste instantie juist een extra zetje voor het waterleven verwachten, door de aanvoer van meer voedingsstoffen in het meer.

Er moet iets anders aan de hand zijn. Onderzoekers uit een reeks landen legden daarom de statistieken van lucht- en watertemperaturen en metingen van de algenconcentraties van de afgelopen tachtig jaar naast elkaar. Zij constateren nu in Nature -en ook in Science- dat zich hier de opwarming van de aarde manifesteert in een dramatische verstoring van de voedselketen. En ze vrezen de toekomst, want op termijn zou de luchttemperatuur in de regio nog met 1,5 graad kunnen stijgen.

Niet alleen het Tanganjika- maar ook het Victoria-meer heeft het zwaar te verduren, zij het om een andere reden. Ontbossing en landbouw rond dat immense meer zorgden voor een verhoogde vruchtbaarheid in het gebied en aanvankelijk ook voor extra voedsel in het meer. Maar daar profiteerden op den duur algen van die veel minder in trek zijn bij de hogere waterorganismen. Hun aantal neemt nu sterk af.

Dus, waarschuwt een commentator in Nature, ga nou niet zitten hopen dat het voedsel evenwicht in het Tanganjika-meer weer op orde komt als de ontbossing en landbouw toenemen. Dat pakt toch verkeerd uit. En denk niet dat het in het Victoria-meer weer beter wordt als de aarde verder opwarmt, het water daar ook minder circuleert en die onsmakelijke algen er dan langzaam verdwijnen. Dat is hopen op de verkeerde dingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden