Opvolgers Lech Walesa staan te trappelen

'Mijnschade' staat er op de bordjes langs de weg van Katowice naar Piekary. Het wegdek golft boven de mijngangen, hier en daar waar de grond is weggezakt verdwijnt de weg in een diep gat. Hier in de Zuid-Poolse mijnstreek staat alles in het teken van de zware industrie. In het kleine sportstadion van Piekary maakt een handjevol toeschouwers zich op voor een gezellige dag.

Het is de dag van de jaarlijkse Solidariteitsloop en Marian Krzaklewski. De voorzitter van de beroemde vakbond en op dit moment leider van het verkiezingsblok Solidariteit AWS, zal persoonlijk de bekers uitreiken. Op het middenveld staan lange tafels met vruchten en sap voor de lopers. Het publiek zelf is alvast begonnen aan de pils en warme worst.

Marian Krzaklewski is precies op tijd om de eerste sporthelden op te vangen. Het zijn rolstoelrenners in ligfietsen. De bijna failliete mijnen eisen nog dagelijks hun tol. Krzaklewski is de hoop in bange dagen voor het Poolse arbeiderslegioen dat zijn boterham verdient in de zware industrie.

De 47-jarige Krzaklweski is een oud gediende van de vakbond Solidariteit. In 1980 was hij er al bij en in 1991 volgde hij Lech Walesa op als voorzitter, toen Walesa overstapte naar het Poolse presidentschap. Nu staat hij aan het hoofd van wat de belangrijkste politieke groepering van het land zou kunnen worden. Opiniepeilingen geven zijn AWS een lichte voorsprong op de regerende sociaal-democraten.

Maar Krzaklewski is niet onomstreden. Buiten zijn eigen kringen wordt hij spottend de 'Duce' genoemd, vanwege zijn uiterlijke gelijkenis met Benito Mussolini maar vooral ook vanwege zijn autoritaire optreden. Krzaklewski is vast van plan zijn AWS, een verkiezingsverbond van meer dan twintig kleine rechtse partijtjes met Solidariteit in de hoofdrol, met harde hand bij elkaar te houden.

Schelden op de huidige regeringscoalitie van de sociaal-democratische SLD en de boerenpartij PSL, allemaal voormalige communisten volgens Krzaklewski, is een van de belangrijkste programmapunten van de AWS. “Als wij straks weer aan de macht zijn en eindelijk eens echt inzicht krijgen in de boeken, zullen we voor zeer onprettige verassingen komen te staan”, weet hij zeker.

Volgens de charismatische politicus, die vast van plan is ten minste evenveel roem te verwerven als zijn illustere voorganger Lech Walesa, hebben de postcommunisten de staat leeggeroofd. Hij noemt de buitenlandse handelsbalans als een van de punten die wel eens veel negatiever zouden kunnen zijn dan de regering wil toegeven. Argumenten dat regeringen in een democratie niet zomaar met buitenlandse rekeningen kunnen sjoemelen, veegt hij misprijzend van tafel.

Krzaklewski weet wel beter. Hij is er zelfs van overtuigd dat er zoveel op het spel staat dat de voormalige communisten wel eens geweld zouden willen gebruiken om de macht vast te houden. “Het is niet uitgesloten dat we vervolgd worden en dat er bloed vloeit.” Krzaklewski houdt van dreigen en schuwt de populistische retoriek niet.

Iets waarbij hij op de volle steun kan rekenen van het uiterst rechtse katholieke radiostation Radio Maria, dat overal in Polen te horen is, en bol staat van conservatisme en angst voor krachten die het ware Polen zouden kunnen ondermijnen, lees vrijmetselaars en joden. Eerder dit jaar deed Krzaklewski zelfs de suggestie om Jezus Christus uit te roepen tot de symbolische koning van Polen.

En voor de mijnwerkers in Piekary heeft hij deze dag de duidelijke boodschap dat ze toch vooral niet hun moedertje Solidariteit moeten vergeten bij de verkiezingen van komend weekeinde. Zonder uit te leggen hoe, stelt hij de mijnwerkers een stralende toekomst in het vooruitzicht.

Toch is Krzaklweski lang niet het enige gezicht van het verkiezingsblok AWS. Even verderop, in Katowice, zetelt de man die door velen als de echte 'coming man' in de Poolse politiek wordt gezien: Marek Kemski, regionale voorzitter van de vakbond Solidariteit, en in 1995 door politici en journalisten uitgeroepen tot de politicus van het jaar. Onder zijn leiding heeft de regio rond Katowice een eerste voorzichtige stap gezet in de richting van 'decentralisatie'.

De 37-jarige Kemski is nuchter en pragmatisch, hij maakt er geen geheim van dat de zware industrie in zijn regio geen toekomst heeft. Restructuralisatie is nodig zegt hij, maar dan wel op zijn manier. Het model waar Kemski naam mee heeft gemaakt heet een 'contract met de overheid' waarin vastgelegd ligt dat de regio, binnen bepaalde financiële grenzen, zijn eigen besluiten mag nemen. Zo heeft hij voor elkaar gekregen dat er in zijn gebied niet alleen mijnen dichtgaan, maar ook nieuwe fabrieken de deuren openen.

Decentralisatie is een van de belangrijke verkiezingsthema's van de AWS. “Of er nou wel of niet voormalige communisten in Warschau regeren, het zwaartepunt van de macht moet van het centrum naar de regio's verlegd worden. Pas dan kun je zaken doen.” Het bewijs dat Polen niet verder kan zolang alle macht in het centrum blijft is de afgelopen maanden wel geleverd met de watersnood, meent hij.

“Alles kwam neer op de lokale autoriteiten. De overheid was tot niets in staat. Zelfs het leger kon nauwelijks opereren omdat de benodigde infrastructuur ontbrak. Maar dat staatsgeheim kan ik beter niet aan de grote klok hangen”, grinnikt de vakbondsleider, die door insiders getipt wordt als de nieuwe regeringsleider. Marian Krzaklewski zelf zegt geen ambities te hebben voor de functie van premier. Hij bereidt zich vast voor op de presidentsverkiezingen van 1999.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden