Opvoedvraag - Wat te doen met een klikkend kind?

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Een vader worstelt regelmatig met een dilemma. Voorbeeld: kind A (8) verklapt over kind B (11): 'Zij zegt wel dat ze haar tanden heeft gepoetst, maar ik stond in de badkamer en ze deed niks'.

Hoe moet ik reageren, vraagt vader zich af. 'Goed dat je het meldt, ik ga haar meteen terugroepen', of 'we klikken niet'? Hij neigt naar een klikverbod maar het komt ook wel erg goed uit, zo'n opvoedhulp! "Ze gaan elkaar steeds vaker corrigeren."

De vader moet eerst uitzoeken wat de klikker wil, zegt psycholoog Catharina Agnevall. Bij heel jonge kinderen vindt ze het niet zo erg, dan is het eigenlijk nog geen klikken. "Een vijfjarig kind checkt alleen hoe het zit met de regels die het geleerd heeft. Je moet toch 's avonds je tanden poetsen?"

Is het oprechte zorg om zijn zus, omdat hij net op school heeft gehoord wat er met je tanden gebeurt als je niet poetst? Het zou zomaar kunnen, oppert Agnevall.

Wit voetje halen
Iets plausibeler op deze leeftijd is dat kind A de ander gestraft wil zien. Of dat hij zelf een wit voetje wil halen bij zijn ouders. Agnevall: "Als deze zoon vaker naar complimentjes vist, dan moet vader daar iets mee. Misschien helpt het om meer tijd aan hem te besteden, dan stopt het klikken ook."

In ieder geval moet hij nooit de ander op z'n kop geven waar de klikker bij staat, die leert dan immers dat zijn gedrag loont. "Leg liever uit dat het op termijn niet positief werkt. Dat klikken in sociaal opzicht een snelle manier is om vrienden te verliezen. Hoe zou hij het vinden als er over hem gekletst werd?"

Conflicten
Orthopedagoog Marleen Derkman promoveerde in 2011 op rivaliteit tussen broers en zussen. In de puberteit hebben bijna alle broers en zussen conflicten, maar het gaat ook over, ontdekte ze. "Kinderen zoeken altijd de aandacht van ouders, en als jij dan iets hoger op de ladder komt door je broertje een beetje negatief af te schilderen? Zolang de relatie warm is, kan die best tegen een stootje."

Het is goed als ouders die warmte stimuleren, zegt ze: "Hoe meer ze met elkaar doen, des te beter broers en zussen zich voelen. Ze zijn minder eenzaam en hebben meer zelfwaardering."

Anker voor het leven
Ook Steven Pont, ontwikkelingspsycholoog en gezinstherapeut, vindt dat alles er bij ouders op gericht moet zijn dat broers en zussen het goed met elkaar kunnen vinden. "Als de relatie tussen de kinderen goed is, hebben ouders het zelf ook gemakkelijker. Bovendien hebben broers en zussen uiteindelijk langer met elkaar te maken dan met jou als ouder. Zorg dus dat die relatie positief is, een anker voor het leven."

Stel, zegt Pont, de jongste zit straks ergens mee. "Moet hij gaan zoenen met een meisje of niet? Zoiets bespreekt hij eerder met een broer of zus dan met zijn ouders. Misschien zelfs eerder dan met vrienden, tegenover wie hij zich niet kwetsbaar wil opstellen. Als je dingen niet met je broer of zus kunt delen, dan wordt je leven eenzaam op de moeilijke momenten."

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Rivaliteit
Dus alles wat die relatie onderuithaalt, moeten ouders uitroeien met wortel en tak. Ook opmerkingen als 'doe nou maar net als je zus', of 'waarom kan hij dat wel en jij niet?' zijn uit den boze. Pont: "Natuurlijk voelt de klikker zich even het favoriete kind. Maar de ander voelt zich verraden. En gaat verhaal halen. Beter een keer ongepoetst naar bed, dan dat je het verraad accordeert. Dan voed je de rivaliteit."

Broers en zussen moeten een soort geheimland hebben, hun verhalen moeten veilig zijn bij elkaar, vindt de ontwikkelingspsycholoog. "In de ideale wereld spannen kinderen liefdevol samen tegen de ouders. Mijn zoons weten dingen van elkaar die ik niet weet en zo hoort het ook."

Maar hoe zit het dan met de boodschap? Mag vader kind B wel aanspreken op haar gele tanden?

Spionnen
Die info is wel fijn natuurlijk, erkent psycholoog Agnevall. Je kunt er later wel je voordeel mee doen, vindt ze. Maar dan alleen als je zelf de badkamer inloopt en de poetsfraude ter plekke constateert."

Spionnen uitzetten, omdat je anders informatie mist: dat zegt wel wat over jou als ouder. En het heeft gevolgen voor het kind. Die gaat zich misschien verantwoordelijk voelen voor het gedrag van broers en zussen."

Ook Steven Pont vindt dat te veel weg hebben van de Stasi-praktijken uit de DDR. "Veel te veel zwaar voor een achtjarige. Ontsla hem van die taak."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden