Opties voor een nieuwe regering zijn beperkt

Het puzzelen en onderhandelen moet binnen 45 dagen klaar zijn

De uitslag van de verkiezingen in Turkije wordt ontvangen als een overwinning voor de democratie. De Turken hebben hun stem gebruikt om te laten zien dat ze verandering willen. Na dertien jaar van een absolute meerderheid, zal de AK-partij (AKP) moeten samenwerken want zelfs een 'simpele' meerderheid zat er dit keer niet in. Met deze uitslag is een presidentieel systeem dat Erdogan had willen invoeren dan ook van de baan, en kan er niet één partij helemaal alleen regeren. Linksom of rechtsom zal er moeten worden samengewerkt. Dit kan het begin zijn van een periode van chaos, maar in elk geval is het een democratische chaos.

undefined

Scenario 1 Coalitie AK-partij met een oppositiepartij

De AK-partij, en haar leider president Erdogan, zegt te streven naar een coalitie met een van de oppositiepartijen. Probleem: de drie oppositiepartijen die de kiesdrempel hebben gehaald, hebben te kennen gegeven niet met de AK-partij in zee te willen gaan. Ze zijn boos over het verloop van de campagne waarbij zij minder kansen kregen dan de regeringspartij om zichzelf te profileren. Ook is het voor hen moeilijk om aan de achterban te verkopen dat ze de macht willen delen met de partij op wie ze zoveel kritiek hebben geuit.

Dat geldt in de eerste plaats voor de CHP, de grootste oppositiepartij, die er alleen daarom al niet op zit te wachten tweede viool te spelen in een coalitie. De meest natuurlijke bondgenoot lijkt nog de MHP. Met deze rechtse partij deelt de AKP een nationalistische ideologie. Samen zouden deze twee genoeg zetels hebben om een referendum te organiseren over een nieuwe grondwet die de weg kan vrijmaken voor een presidentieel systeem. Maar de leider van de MHP, Devlet Bahceli, heeft al laten weten de macht van Erdogan juist te willen beteugelen.

Zo'n nationalistische coalitie zou de rem kunnen zetten op vooruitgang in twee belangrijke kwesties: Cyprus en het vredesproces met de Koerden. In deze hoofdpijndossiers leek nou juist wat schot te komen. Zo bood op het verdeelde Cyprus de komst van de gematigde Turks-Cypriotische president Mustafa Akinci eind april een opening voor meer toenadering tussen de Turkse en de Griekse Cyprioten. Eigenlijk geldt hetzelfde voor de vredesonderhandelingen met de Koerdische arbeiderspartij PKK, die de laatste maanden voorzichtig zijn afgestoft. De achterban van de MHP is fel gekant tegen onderhandelen.

Een oplossing voor deze laatste kwestie zou wel dichterbij kunnen komen als de AK-partij een coalitie vormt met de pro-Koerdische HDP. Zo'n coalitie zou wel eens een gunstige uitwerking kunnen hebben op de relatie tussen Turkije en het Westen. Om de Koerdische kwestie op te lossen, moet een aantal democratische hervormingen worden doorgevoerd, iets waar de Europese Unie voortdurend op aanstuurt. Maar het lijkt vooralsnog niet erg waarschijnlijk dat de HDP, die behalve veel Koerdische kiezers ook veel linkse seculieren trok, in zee wil met de islamisten van de AKP.

Over het algemeen zijn coalitiekabinetten in Turkije geen lang leven beschoren. Als het al lukt om een coalitie te sluiten zal dat in elk geval een grote politieke overgang betekenen die op zichzelf al voor onrust kan zorgen.

undefined

Scenario 2 Coalitie zonder AK-partij

Als de AK-partij geen coalitie kan vormen, zou ze de tweede partij, de CHP, kunnen vragen om een poging te wagen. Op papier zouden de drie oppositiepartijen die nu in het parlement gekozen zijn samen een regering kunnen formeren zonder de AK-partij. Maar erg voor de hand ligt dat niet. De verschillen tussen bijvoorbeeld de MHP en de HDP zijn zo groot, dat die eigenlijk niet zijn te overbruggen.

undefined

Scenario 3 Minderheidsregering van AK-partij

De AK-partij kan ook proberen een minderheidregering te vormen met gedoogsteun. De partijleider van de HDP, Selahattin Demirtas heeft al laten weten daar niet veel voor te voelen. "We hebben onze mensen beloofd geen interne of externe coalitie aan te gaan met de AKP. Daar zijn wij duidelijk in." Als MHP en CHP ook niet bereid blijken gedoogsteun te geven, is deze optie uitgesloten.

undefined

Scenario 4 Nieuwe verkiezingen

Als ze er binnen 45 dagen nog helemaal niet uit zijn gekomen, moeten er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Die moeten dan binnen drie maanden worden gehouden. Dit scenario sluit de AKP niet uit, maar het is de vraag of de partij baat heeft bij een nieuwe stembusgang. Het lijkt op het moment waarschijnlijker dat de steun voor de AK-partij juist afbrokkelt in plaats van toeneemt. Binnen de AK-partij rommelt het al langer. Critici van de partij zullen zich met deze uitslag misschien sterker voelen om tegen Erdogan in te gaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden