'Optieregeling werkt averechts'

De moderne manager heeft tegenwoordig steeds meer weg van een profvoetballer in Zuid-Europa. Riante salarissen en optiepakketten zijn de gewoonste zaak van de wereld aan het worden. En de hoogste bieder wint. Maar voor hoe lang?

,,Optieregelingen moeten als handenbinders werken, maar hebben soms juist het tegenovergestelde effect. Mensen worden er financieel onafhankelijk door'', zegt Rob Vinke, hoogleraar personeelsmanagement aan de Nijenrode Universiteit.

Tien miljoen, vijftig miljoen, honderd miljoen gulden, de bedragen die managers af en toe vangen zijn enorm. De bestuurders van verzekeraar ASR kunnen binnenkort zes miljoen gulden opstrijken als de deal met Fortis, die deze week bekend werd gemaakt, doorgaat. Met dank aan hun prettige optieregeling. Maar dat is nog een schijntje vergeleken met de 'afkoopsom' van de hoogste baas van Bestfoods, Dick Shoemate. Zijn bedrijf werd voor de zomer door Unilever ingelijfd. Deze transactie leverde Shoemate via zijn ruimhartige optieregeling zo'n 271,5 miljoen gulden op. Net als bij ASR dringt de vraag zich op of het management zich heeft laten leiden door bedrijfseconomische motieven of door hun eigen portemonnee. Shoemate heeft inmiddels te kennen gegeven niet echt geïnteresseerd te zijn in een carrière bij Unilever. Hij blijft aan als adviseur.

,,Kijk naar Roel Pieper. Die is financieel onafhankelijk. Hij hoeft helemaal niet meer bij een groot bedrijf te werken.'' De top van een bedrijf lijkt volgens Vinke meer en meer op een duiventil. ,,Managers cashen, en vliegen in en uit. De manager is de nieuwe nomade, een talentnomade, die heen gaat waar hij of zij wil in schaarse tijden. Zij bouwen een trackrecord op, en gaan de markt op: dit en dit heb ik al gedaan, en dit is mijn prijskaartje.''

Deze zienswijze is erg hedonistisch -gericht op het hier en nu- constateert de hoogleraar. En het heeft een keerzijde. Een slecht jaar wordt minder makkelijk geaccepteerd dan vroeger. Wat je hebt opgebouwd in het verleden telt niet meer mee. De continuïteit in de top staat daardoor juist onder druk. ,,Als je zo financieel gericht bent, maakt het niet meer uit wat je doet, of je nu broodjes verkoopt of levensverzekeringen. Er zou een betere balans moeten zijn tussen aandeelhouders, klanten en medewerkers.''

Het creëren van aandeelhouderswaarde is het nieuwe leidmotief van de manager. De moderne manager werkt niet meer voor zijn klanten, maar voor zijn aandeelhouders, en daarmee dus ook vooral voor zichzelf. Cor Boonstra van Philips ging, toen hij aantrad, eerst met zijn aandeelhouders praten. Rijkman Groenink, de nieuwe topman van ABN Amro, stelde ook als eerste daad de rendementseisen naar boven bij. Een duidelijke boodschap voor de aandeelhouders.

,,Maar ondertussen blijft de markt onvoorspelbaar. Aandelen gaan op en neer. De relatie tussen de koers van een aandeel en de resultaten van een bedrijf zijn niet altijd even duidelijk. Tegelijkertijd vraag je je af: wat gebeurt er als de beurs een aantal jaren niets doet en je optiepakket dus niets waard is?''

De markt corrigeert dan waarschijnlijk weer de uitwassen van de beloningsystemen. Met een aanhoudend slappe beurs verdwijnen de optieregelingen vanzelf weer uit beeld. En de manager wordt weer gedwongen om zich af te vragen waarvoor hij 'het' allemaal doet.

Nederland heeft in internationaal opzicht nog altijd het minst aantal mensen werken dat prestatiebeloning ontvangt. Er is een omslag gaande, gezien de huidige hausse van optieregelingen. ,,Maar je zou kunnen zeggen dat we in onze naïviteit iets te veel naar de voordelen hebben gekeken, hoewel het natuurlijk lastig blijft om te bepalen wat redelijke optieregelingen zijn. Ze bestaan in feite al langer en in tijden dat de beurs niet steeg hoorde je er nooit iemand over.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden