Opsporingsdiensten pakken witwassen via makelaar aan

Vooral notarissen en banken melden ongebruikelijke transacties

Een student die namens een opdrachtgever via een makelaar een huis in het buitenland wil kopen. Of een klant die een pand wil kopen dat buiten het gebied van de makelaar ligt en een deel contant wil betalen.

De makelaars krijgen genoeg signalen van ongebruikelijke transacties. Alleen jammer, zo vindt de overheid, dat de deze beroepsgroep makelaars nog niet goed doorheeftdat het Justitie echt menens is met de strijd tegen het witwassen van uit misdaad verkregen inkomsten.

Dit najaar zal op grote schaal onderzoek worden gedaan naar de zogeheten niet-melders van ongebruikelijke transacties. Het gezamenlijke project van de Fiod, de Nationale Recherche, de Financial Intelligence Unit Nederland (FIU-Nederland), het Bureau Financieel Toezicht, de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie richt zich dan op de keten waarvan makelaars en notarissen deel uitmaken.

Ondanks verwoede pogingen om de makelaars aan het melden te krijgen, is dat tot op heden niet erg gelukt, blijkt uit de cijfers van FIU-Nederland. Meer dan 110 notarissen meldden in 2010 ruim driehonderd ongebruikelijke transacties.

Je zou mogen verwachtten dat hun eveneens tot melding verplichte voorgangers in dezelfde economische keten, de makelaars, min of meer evenveel meldingen zouden doen. Dat blijkt niet het geval te zijn. Slechts 45 meldingen werden gedaan door vijf makelaars.

De discrepantie tussen de cijfers van het notariaat en de makelaardij is een van de aanleidingen voor de aangekondigde actie van de opsporingsdiensten. Het excuus van makelaars dat zij dachten dat de notarissen het wel zouden melden, gaat niet op. Elke bij wet aangewezen meldingsplichtige moet aan die verplichting voldoen. Of je voorganger of opvolger in de keten dat al gedaan heeft, doet niet ter zake.

De actie komt niet uit de lucht vallen. Uit stukken van de FIU-Nederland blijkt dat vorig jaar vierhonderd onderzoeken zijn gedaan bij makelaarskantoren. Daarbij zijn ongebruikelijke transacties aangetroffen die gemeld hadden moeten worden.

Dat niet-melden wordt als een serieus delict beschouwd. In de zwaardere gevallen kan uiteindelijk een gevangenisstraf van maximaal twee jaar worden opgelegd, een taakstraf of een boete van maximaal 18.500 euro.

Bij het vorig jaar uitgevoerde onderzoek bij de makelaars bleek ook dat bij 60 procent van de makelaarskantoren fouten zijn gevonden bij het cliëntonderzoek. Makelaars stelden te laat vast met wie ze in zee gingen, vaststellingen van de identiteit (bijvoorbeeld via een kopie van het paspoort) werden niet in dossiers opgeborgen.

En in sommige gevallen werd zelfs in het geheel geen onderzoek gedaan naar de identiteit van de cliënt. Kennis over de klant is nu juist de basis voor het herkennen van ongebruikelijke transacties.

De brancheorganisaties in de sector onroerend goed - NVM, VBO Makelaar en Beroepsorganisatie VastgroepPro - zijn zich terdege bewust van de rol die de makelaardij kan spelen bij de opsporing van crimineel vermogen. Met de aankondiging van de actie voor dit najaar geven Justitie en politie aan dat dit besef onder grote groepen meldingsplichtigen nog niet breed gedragen is.

Dat geldt ook voor bijvoorbeeld de advocaten. Het zijn vooral de banken, en dat is niet onlogisch gezien de vele transacties waar zij mee te maken hebben, die een zeer fors deel van de meldingen (40 procent) voor hun rekening nemen. De vrije beroepsbeoefenaren, zoals advocaten en makelaars en notarissen, blijven steken op 5 procent.

Zes lopende onderzoeken
Zes strafrechtelijke onderzoeken doen de opsporingsdiensten Fiod en Nationale Recherche momenteel naar het niet nakomen van de meldingsplicht van ongebruikelijke financiële transacties. Een Rotterdamse autohandelaar is deze week aangehouden op verdenking van in ieder geval het medeplegen van witwassen. Daarnaast worden nog eens negen personen - onder wie twee notarissen, drie autohandelaren en een eigenaar van een botenbedrijf - gehoord voor het niet tijdig, onvolledig of in het geheel niet melden van ongebruikelijke transacties.

Het gaat nadrukkelijk om ongebruikelijke transacties. Het stempel verdacht wordt pas gezet als de Financial Intelligence Unit Nederland, voorheen het Meldpunt ongebruikelijke transacties, de melding heeft beoordeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden