Opschonen van de Wallen met hulp van commerciële investeerder

Gemeenteraad vreest dat bedrijfsleven een te gunstige deal sluit

Moet Amsterdam samen met een commerciële investeringsmaatschappij aandeelhouder worden van een bedrijf dat het Wallengebied erbovenop gaat helpen? Vandaag spreekt de gemeenteraad erover, begin juni valt de beslissing. Maar veel raadsleden twijfelen.

Hun bedenkingen worden het helderst verwoord door VVD-raadslid Daniël van der Ree. "Als de overheid samen met het bedrijfsleven gaat ondernemen, weet je bijna zeker: het risico is voor de overheid, het bedrijfsleven springt er goed uit."

De deal die Amsterdam wil sluiten, heeft een lange voorgeschiedenis. Tien jaar geleden stelde de gemeente vast dat het Wallengebied overheerst werd door bedrijvigheid die criminaliteit aantrekt, zoals prostitutie en coffeeshops. Project 1012 (genoemd naar de postcode van het gebied) moest daar een eind aan maken. Het belangrijkste wapenfeit: de gemeente hielp woningcorporaties om bordeelpanden aan te kopen en een andere bestemming te geven. De hele buurt knapte een beetje op.

Al snel werd geopperd voor het Wallenproject een aparte onderneming op te zetten, met de gemeente en de woningcorporaties als deelnemende partijen. Maar de corporaties wilden niet, de economische crisis kwam ertussen en gesprekken met derde, commerciële partijen liepen keer op keer op niets uit.

Ook de politieke verhoudingen veranderden: het huidige stadsbestuur (van D66, VVD en SP) voelt er niets voor om nog meer geld in vastgoed te steken. Burgemeester Van der Laan (PvdA) trekt er nog het hardst aan.

Nu ligt er toch een plan voor wat intussen 1012Inc. is gaan heten. Die nieuwe onderneming bouwt voort op Stadsgoed NV, een dochteronderneming van woningcorporatie Stadgenoot die de afgelopen jaren al veel vastgoed in het Wallengebied heeft gekocht. Stadgenoot wil deels af van haar dochter. Ze wordt wel aandeelhouder van 1012Inc., maar er treden twee nieuwe aandeelhouders toe: de gemeente en Syntrus Achmea, een vastgoedmaatschappij die investeert met geld van pensioenfondsen.

Hoe de deal tussen de drie er precies uitziet, is uit de openbare stukken niet op te maken - veel informatie is vertrouwelijk. De gemeente zelf steekt 20 miljoen euro in 1012Inc., om de Wallen verder op te knappen. Nieuw geld is dat niet: dat bedrag zit nu in een lening aan Stadsgoed, die bij de start van 1012Inc. wordt omgezet in aandelen. Ook Syntrus Achmea gebruikt een deel van haar inzet (20 tot 60 miljoen euro) om aandelen over te nemen, van Stadgenoot in dochter Stadsgoed.

Het plan houdt meer in dan schuiven met geld. De komende vijf jaar moet ook 25 miljoen vrijgespeeld worden voor waar het uiteindelijk om begonnen is: het aankopen van nieuwe panden, zodat die niet langer voor criminele bedrijvigheid worden gebruikt.

Syntrus Achmea stapt niet zomaar in. Dat doet ze onder voorwaarde dat ze elders in de stad op verschillende locaties 750 woningen mag laten bouwen. Voor het verwerven van die locaties hoeft Syntrus dus niet te concurreren met andere partijen. Gezien de grote vraag naar woningen in Amsterdam is een fijne winst daarmee zo goed als verzekerd.

Dat is precies pijnpunt nummer één van de gemeenteraad, met name van coalitiepartijen D66 en VVD. Jarenlang is in Amsterdam grond altijd onderhands uitgegeven. Niet voor niets is een paar jaar geleden besloten dat dat anders moest. Waarom nu weer zo'n ouderwets schimmige deal? "Dit moeten we echt proberen te voorkomen", vindt Joris van Osselaer (D66).

Zorg nummer twee is het rendement van 1012Inc.. De betrokken partijen hebben afgesproken dat er per jaar minstens 4 procent dividend wordt uitgekeerd. Haalbaar, zeggen ze zelf, maar uit de stukken blijkt dat Stadsgoed, de voorganger van 1012Inc., zo'n rendement bepaald niet als vanzelfsprekend haalt.

En wat gebeurt er als dat dividend niet uitgekeerd kan worden? De drie partijen hebben afgesproken dat elk van hen al na vijf jaar uit 1012Inc. kan stappen als het rendement gemiddeld in die jaren lager ligt óf als het in de toekomst niet langer haalbaar lijkt. "Stel dat Syntrus Achmea er dan uitstapt", zegt Van der Ree. "Die heeft dan wel mooi z'n bouwlocaties binnen."

Daaraan is nóg een zorg verbonden: gaat 1012Inc. zich niet te veel richten op dat rendement, als een puur commerciële onderneming? Vergeet ze dan niet haar maatschappelijke doelstelling: het opkrikken van de buurt?

Daarover wordt nog onderhandeld, zei burgemeester Van der Laan twee maanden geleden. "De gemeente moet op dit punt gerustgesteld worden."

De raad is sindsdien nog niet overtuigd, zegt Ariëlla Verheul (D66). "Dit blijft een punt van zorg."

Toch zal de gemeenteraad waarschijnlijk instemmen met het plan - al geven veel raadsleden toe dat ze de deal niet volledig kunnen doorgronden. Dat ze toch akkoord gaat, komt omdat er geen alternatief is.

Stadgenoot wil stap voor stap af van haar belang in Stadsgoed, min of meer gedwongen door de nieuwe regels voor woningcorporaties van minister Blok. Mocht 1012Inc. onverhoopt niet doorgaan, liet Stadgenoot al weten, dan wordt het Stadsgoed-bezit verkocht. Dat kan dan best weer in handen komen van particulieren die niets op hebben met het welbevinden van de Wallen. En ook de gemeenteraad weet: dan is Project 1012 terug bij af.

Eerder haakten investeerders af

Het is niet voor het eerst dat de gemeente Amsterdam zich wendt tot private investeerders om het Wallenproject vlot te trekken. Twee jaar geleden publiceerde Trouw al over pogingen van de gemeente om beleggers te interesseren voor het investeren in postcodegebied 1012, destijds zonder veel succes. Geen enkele bank, verzekeraar, pensioenfonds of projectontwikkelaar wilde geld in het project stoppen. Sterker nog, al betrokken partijen wilden zich het liefst door de gemeente laten uitkopen. De gemeente dreigde daardoor achter te blijven met een rekening die opliep tot meer dan 140 miljoen euro, becijferde Trouw destijds. Burgemeester Van der Laan beloofde de gemeenteraad daarop alsnog een externe financier binnen te halen, zodat het opkopen van panden op de Wallen door zou kunnen gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden