Opruimen die Japanners? Nee, Amerika verkoos rechtszaak

Niet alleen op 11 september 2001, ook op 7 december 1941 werden de VS direct aangevallen. Bin Laden zal nooit voor een rechter komen. De verantwoordelijken voor Pearl Harbour kwamen na 1945 voor een oorlogstribunaal te staan.

Bij verrassing vielen de Japanners op 7 december 1941 de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour op Hawaï aan. Het was een incident zonder precedent: de strijdkrachten van de Verenigde Staten kregen op eigen grondgebied een dreun van jewelste van een vijandelijke mogendheid. President Roosevelt twijfelde niet en verklaarde zowel Japan als Duitsland de oorlog.

Een slopende strijd volgde. De wapens kwamen pas tot rust, nadat Amerika om een beslissing te forceren tot twee keer toe gebruik had gemaakt van een nieuwe, destructieve vinding: de atoombom.

Tijdens de oorlog hadden al discussies gewoed over de gang van zaken na een overwinning van de geallieerden. Wat zou moeten gebeuren met de Japanners die verantwoordelijk waren voor Pearl Harbour en al het andere in naam van Tokio aangerichte onheil?

Net als later na de aanvallen van 11 september 2001, wilde de publieke opinie gerechtigheid. Maar wat was dat? Als het aan Londen had gelegen, waren Duitse en Japanse oorlogsmisdadigers zonder proces ge-executeerd. Opgeruimd stond in de ogen van de Britten netjes. Washington drong aan op een keurige procesgang en kreeg zijn zin. De Amerikanen zagen een morele plicht om het internationale recht zijn werk te laten doen. De nasleep van de Eerste Wereldoorlog had ook geleerd dat met blinde wraak en vernedering het zaad voor nieuwe ellende kon worden gezaaid.

Een uitkomst stond voor de VS vooraf vast: de keizer moest uit de wind blijven. In het belang van de stabiliteit van Japan moest dit van God gegeven gezag ongemoeid worden gelaten. Dat Hirohito zijn toestemming voor de oorlog had gegeven, kon niet verdonkeremaand worden, maar de lezing werd dat hij niet anders kon dan een beslissing van de hoogste staatsorganen volgen.

Het proces in Tokio begon later en liep langer door dan dat in Neurenberg. Het zou zich voortslepen van mei 1946 tot november 1948. Terwijl de rechtszaak nog liep, ging de Koude Oorlog meer en meer opspelen. De Verenigde Staten hadden een nog groter belang dan voorheen om Japan buiten de communistische invloedssfeer te houden. Wat de situatie ook complex maakte, was dat in grote delen van Azië na 1945 de oude koloniale verhoudingen weer terugkeerden. Europese landen dachten althans dat ze hun gezag nog even vanzelfsprekend konden laten gelden als voorheen. Westerse landen die zich aan de ene kant manifesteerden als imperialisten en aan de andere kant hamerden op internationaal recht, dat riep vragen op.

De zogenaamde 'Tokyo Trials' moesten het Japanse volk heropvoeden. Dat lukte ten dele. Het proces droeg bij aan een Japanse afkeer voor nieuw militair geweld. Onder meer door de rare bochten waarin juristen zich wrongen om de keizer ongemoeid te laten, ontstond echter een verwrongen beeld van de geschiedenis, dat tot op de dag van vandaag niet geheel gecorrigeerd is.

De rechters waren aan het einde allesbehalve eensgezind. De president vond in tegenstelling tot de meerderheid dat doodstraffen niet gerechtvaardigd waren zolang Hirohito niet werd aangeklaagd. Ook de Nederlandse rechter Bert Röling uitte enigszins dissidente geluiden.

Van de aangeklaagden overleden er twee voor het vonnis. Een ander wist aan vervolging te ontkomen. De rechters achtten hem ontoerekeningsvatbaar en lieten hem onder psychiatrische behandeling stellen. Zestien mannen kregen levenslang, twee kwamen er vanaf met kortere gevangenisstraffen. Zes generaals en een voormalige premier werden veroordeeld tot de doodstraf. De hoogste vertegenwoordiger van de geallieerden, de Amerikaanse generaal Douglas MacArthur, besloot dat het ophanging werd. Na de executie werden de lichamen verbrand. De as werd uitgestrooid op een onbekende plaats in zee. Ook toen was hét argument voor deze handelwijze: de misdadigers mochten niet uitgroeien tot martelaren met de bijbehorende verering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden