theologisch elftal

Oproep tot vriendschap met andersgelovigen: loze kreet?

Stills uit de videoboodschap 'Make friends'. Beeld TRBEELD

Religieuze leiders roepen op tot het sluiten van vriendschappen met andersgelovigen. Maar zorgt religie niet juist voor verdeeldheid?

Een groep hoogstgeplaatste geestelijken van verschillende religies deed afgelopen week een oproep: sluit vriendschappen met gelovigen van andere godsdiensten. Ze spraken een videoboodschap in die ze de wereld instuurden via sociale media. Onder anderen paus Franciscus, de dalai lama en de boeddhistische sister Chan Khong deden mee. Zo vaak klinkt die boodschap niet, en zo vaak spreken religieuze leiders die niet samen uit.

Wat de vraag opwerpt: Zorgt religie niet juist voor verdeeldheid? Mohamed Ajouaou, docent islamstudies aan de VU, vindt dat lastig te ontkennen. "Waarom zouden we anders juist deze mensen nodig hebben om te roepen dat het anders moet? Of deze incidentele oproep helpt is de vraag. Volgens mij maakt zoiets weinig indruk, zeker als het bij woorden blijft. Deze religieuze leiders zijn er zelf, net zo goed als niet-religieuze leiders, mede debet aan dat mensen uit verschillende gelederen zo weinig bij elkaar over de vloer komen. Als ze dat zo belangrijk vinden, waarom implementeren ze dit dan niet gelijk? Laat ze er gewoon iets aan doen, laat ze iets organiseren, en niet eenmalig, maar met enige regelmaat. Zonder een daad te stellen is het een loze kreet."

Initiatief

Maandag woonde Ajouaou een iftar bij, de avondmaaltijd waarmee tijdens de ramadan dagelijks het vasten wordt verbroken. Op uitnodiging van de Turks-Nederlandse ondernemersvereniging Hotiad en de gemeente Den Haag namen tweehonderd genodigden deel aan de 'nationale iftar' in de voormalige Julianakerk in Den Haag. Een rabbijn, dominee en imam kwamen aan het woord. Ajouaou: "Zo kan het dus ook. Prachtig. Maar het was een initiatief van gelovigen zelf. Islamitische leiders zouden het goede voorbeeld moeten geven, maar in de praktijk doen juist zij de deuren dicht. Ik moet het nog zien: een moskee die de deuren opent voor christenen met Kerst, of een imam die Kerst viert voor christenen. Het is vaak niet echt wederkerig."

Volgens theoloog Alain Verheij valt het wel mee met die splijtende kracht van religie. "Ik werd daarom nogal chagrijnig van het filmpje. Het is een vooroordeel dat religieuze mensen altijd maar ruzie maken met elkaar. En door zo'n oproep te doen gaan deze geestelijken daar eigenlijk in mee. Verdeeldheid is er langs allerlei lijnen waarop mensen verschillen: nationaliteit, klasse, sekse. Religie is ook zo'n lijn. En kán dus tot een kloof leiden, maar dat hoeft niet.

Onderdrukking

"De meeste christenen die ik ken gaan met joden of moslims om. Maar de meeste atheïsten die ik ken spreken nooit een gelovige. In Nederland zijn de ongelovigen de grootste groep. Hen mis ik in het filmpje. Tussen de geestelijken zou ook een figuur als Richard Dawkins moeten staan. Zo irriteerde het mij ook dat meer dan 90 procent van de geestelijken in het filmpje man is. Ze hebben het wel over 'Je verdiepen in de ander', maar intussen houden deze mannenbroeders toch een vorm van onderdrukking intact."

Er zijn bijbelteksten die niet bepaald stroken met de oproep van de geestelijken uit het filmpje. In Jakobus 4:4 staat bijvoorbeeld: 'Beseft u dan niet dat vriendschap met de wereld vijandschap jegens God betekent?'. Maar volgens Verheij pleit de Bijbel niet voor verdeeldheid. "Dit is typisch zo'n tekst waar je als moderne gelovige een buffer van gezonde theologie tussen moet zetten. Gelukkig hebben deze religieuze leiders dat door. Het grotere plaatje in de Bijbel is broederschap en naastenliefde."

Ook in de Koran staan teksten die de mens niet bepaald aanmoedigen om mensen met een ander geloof te omarmen. Het gaat bijvoorbeeld vaak in negatieve zin over 'de ongelovigen'. In soera 4:101 is te lezen: 'Ze zijn uw duidelijke vijanden'. Ajouaou wijst in de eerste plaats op de context van die teksten. "Ze werden opgeschreven in een tijd die niet de onze is. Je kunt ze dus gewoon opzijschuiven."

Bij het lezen van zo'n tekst is het belangrijk een juiste keuze te maken, zegt hij. "Je hebt vriendelijke teksten en onvriendelijke teksten in de Koran. Je moet dus sowieso kiezen tussen die twee. De vraag is wat je wilt: vriendschap zoeken in de Koran of vijandschap? Ik zou niet weten waarom je, als je toch moet kiezen, voor de onvriendelijke verzen zou gaan. Laat je inspireren met de teksten die het goede in je naar boven halen in plaats van het slechte."

Jaloezie

Zowel Ajouaou als Verheij heeft vrienden die een ander geloof aanhangen of nergens in geloven. Verheij komt uit een evangelisch gezin, maar spreekt minstens zo vaak met mensen van buiten de kerk. "Ik verspreid mijn theologie vooral op Twitter. En de helft van mijn volgers is totaal niet gelovig. Van hen krijg ik direct terug wat ze geloofwaardig achten: zo zie ik wat waardevol is en wat doodslaat.

"Ze leren mij ook opnieuw te kijken naar mijn geloof. Soms zijn generatiegenoten jaloers op onze rituelen, het dopen van een kind. Ik vond dat dopen maar een sleets gebeuren en ik had allang genoeg van het gemuggenzift en geruzie eromheen. Maar nu ik hoor dat mensen het zo'n mooie gedachte vinden om een kind welkom te heten op aarde, ga ik het zelf weer waarderen."

Ajouaou kwam op zijn 23ste vanuit Marokko naar Nederland. Hij kreeg al snel vrienden in de kerk. "Ik zag Nederland toen als christelijk land, en dat interesseerde me. Ik had in Marokko al een Bijbel, las daar veel in, en stelde er een hoop vragen over tijdens de Nederlandse les. Mijn lerares, mevrouw Mieps, zei toen: 'Je hebt zoveel theologische vragen, waarom ga je niet een keer naar de Domkerk?' Ik ben daar heel regelmatig geweest - een prachtige ervaring. Je luistert naar de preek, je maakt een praatje, je leert de taal. De gastvrijheid die er was: de koffie en thee is gratis. Ze vroegen weleens: 'Ben je christen?' Er volgden goede gesprekken met de dominee. Hij is degene die me aanraadde om theologie te gaan studeren. Wat ik heb gedaan. Zo'n ontmoeting kan dus je levensloop bepalen. En ik heb er niets van mijn geloof voor opgegeven. Sterker, ik ben me juist meer gaan verdiepen in mijn eigen geloof.

"Sommige moslims zijn wat bangig van de kerk, ze zien het een beetje als een onheilige plaats. Ze denken: 'Oh dat mag eigenlijk niet, dat is een heidense plaats.' Dat is een waanidee – het gaat om de mensen die daar zijn. Het zijn gewone mensen, ze doen jou niks."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden