Oproep aan bisschoppen: wees orgineel en moedig

AMSTERDAM - Op verjonging en groei hoeft de vijftienjarige Mariënburgvereniging niet te rekenen, maar er is nog genoeg te verdiepen en te bezinnen om het licht nog even aan te laten.

De viering van het derde lustrum van deze vereniging van enkele duizenden vernieuwingsgezinde katholieken, zaterdag in Tilburg, was dan wel geen opheffingsbijeenkomst, maar de zorgen zijn groot. De aanhang kalft geleidelijk af.

De Mariënburg-Vereniging (MV) is de grootste participant van de Acht-meibeweging. De laatste is meer pragmatisch en naar buiten gericht, de MV zoekt haar heil meer naar binnen. Zo heeft 'Acht mei' in Henk Baars een actievoerder als voorzitter en heeft de MV met algemeen secretaris Marieke van Baest een theologe gespecialiseerd in mystiek en spiritualiteit.

'Getuigen van de Geest die in ons is' - luidde in 1983 de eerste brochure van de initiatiefgroep 'Mariënburg'. Deze zag alle vernieuwing in de Nederlandse r.-k. kerk gesmoord; de MV bundelde de krachten om in elk geval in eigen kring toch verder te komen.

Volgens MV-voorzitter Marion Corvers is de temperatuur in de Nederlandse rk kerkprovincie nu 'wat aangenamer', de polarisatie minder scherp. Maar “de schade die het proces van uiteendrijven heeft bewerkt, is groter dan werd gevreesd” en de kerkelijke betrokkenheid neemt nog altijd af, stelde ze vast.

Bij gelegenheid van het derde lustrum heeft de vereniging een bundel artikelen uitgegeven met bijdragen van Corvers en Van Baest, van Huub Oosterhuis en van de Vlaamse kerkjurist prof. Rik Torfs. Zaterdag werd het boek In die Geest (uitgave Valkhof pers) aangeboden aan prof. Ant. Houtepen, hoogleraar oecumenica en 'Mariënburger' van het eerste uur.

Houtepen hield zijn gehoor voor dat de progressieve katholieken intenser contact moeten zoeken met vernieuwingsgezinde groepen in andere kerken. Van daaruit moet ook weer het gesprek worden gezocht met bisschoppen. Houtepen vindt als man van de oecumene dat je moet blijven praten, ook over dingen waar je van mening over verschilt. Hij vindt overigens ook dat de rk kerkleiding in de loop der jaren de kanalen en de agenda behoorlijk heeft dichtgetimmerd 'en dat blokkeert de Geest', zei hij vorige week in het blad De Bazuin. Voor de rk kerk is een voortgaand gesprek tussen liberale en conservatieve gelovigen nodig over seksualiteit, de plaats van de vrouw en de uitleg van de bijbel. Dit gesprek moet op een barmhartige en tedere manier worden aangegaan, was zijn pleidooi: “De sterken moeten geduld hebben met de zwakken. Wij zijn de sterken.”

Kerkjurist Torfs speelde met de geest van de kerkstructuren, die volgens de Mariënburg-aanhang allesbehalve teder en barmhartig zijn. “Kerkelijk recht is maar recht, het moet niet al te ernstig worden genomen, daarvoor heeft het zelf te weinig gevoel voor humor,” zegt hij. De heroïek van gehoorzaamheid tot en met de kleine lettertjes is niet het enige en het hoogste: “De wet is niet altijd de weg.” Torfs geeft in zijn grensverkenning voorbeelden van hoe deze paus en ook bisschoppen soms wetten naar hun hand zetten. Dat hoort bij de Latijnse bestuurscultuur.

Volgens Torfs komt de bisschoppen vanouds het ius remonstrandi toe, het recht om bezwaar in te dienen tegen een pauselijke wet. Als onze bisschoppen dat nu eens hadden gedaan naar aanleiding van de pauselijke oekaze tegen de priesterwijding van vrouwen - niet tegen de daar geformuleerde leer, want zover reikt dat ius niet - maar wel tegen het pauselijk verbod om er nog langer over te discussiëren. Dan hadden, zegt Torfs, de bisschoppen drie eigenschappen verenigd: “Originaliteit, gehoorzaamheid aan de wet, morele moed. Een aantrekkelijke cocktail, maar kerkleiders zijn daar tegenwoordig te grijs of te somber voor,” denkt hij.

Behalve door bezwaar maken is de kerkelijke wet soms ook te verzetten door de macht der gewoonte, maar geeft Torfs toe, de gewoonte kan altijd van hogerhand worden gestuit, zoals dat heet. Ook duurt het lang (dertig jaar) voor de gewoonte het echt kan winnen van de wet en ben je nergens als de wet wordt geacht van 'goddelijk recht' te zijn. Gewoontevorming heeft iets van Sisyfus-arbeid en sommigen vinden deze manier maar sloom en weinig flashy, denkt Torfs.

Net als Houtepen wil Torfs ruimte voor wie juist hechten aan de starheid en strakheid van de regels, maar hij ziet dat niet als de enige weg, zelfs niet de enige weg volgens het kerkelijk recht. “Op de bruiloft van Kana moet een gezellig gesprek mogelijk blijven.”

Hoe gezellig die bruiloft wordt en hoe groot de kloof nog is en hoe weinig 'teder' de 'zwakken' van Houtepen daarmee omgaan getuigde gisteren de voorzitter van het Contact rooms-katholieken. Zij reageerde op de mede door de MV ondertekende recente profielschets voor een nieuwe paus, waarvan zij toon en inhoud 'onaanvaardbaar' noemt en even 'ketters' als Kuitert. De ondertekenaars staat volgens haar een kerk voor ogen die niet meer is dan een verzameling mensen die 'iets' met ezus hebben en die anarchistisch en dus chaotisch wordt bestuurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden