Oppositie van links en rechts geeft laatste zet

VVD en PvdA smeden onder druk echt middenkabinet

Het nog te vormen tweede kabinet-Rutte lijkt warempel een echt middenkabinet te worden. Vooral vanaf de flanken ter linker- en rechterzijde van VVD en PvdA was de, soms bittere, kritiek gisteren tijdens het debat over het maandag gepresenteerde deelakkoord over de begroting voor 2013 niet van de lucht. De kiezer dwong Mark Rutte en Diederik Samsom al tot een serieus gesprek, de toekomstige oppositie gaf gisteren het laatste zetje.

De taakverdeling in de oppositie was gisteren duidelijk: de PVV van Geert Wilders zou de giftige pijlen richten op de VVD, en de SP en GroenLinks zouden op hun beurt de PvdA overladen met verwijten over gebroken beloften uit de verkiezingscampagne.

Tijdens het debat werd een nieuwe mode in de Nederlandse politiek bevestigd. Ruiterlijk toegeven dat je hebt ingeleverd, omdat nu eenmaal de voorgenomen samenwerking belangrijk is en het landsbelang daarom vraagt. Niet langer de compromissen verdedigen als jouw standpunt, maar duidelijk maken dat je een ander ook wat gunt.

Zo werd het aanvalswapen van de oppositie al gauw bot. Natuurlijk, de PvdA heeft sterk geageerd tegen de btw-verhoging per 1 oktober en legt zich nu neer bij een veel snellere reductie van het financieringstekort. En natuurlijk, de VVD accepteert behoorlijke lastenverzwaringen voor consumenten en bedrijven, maar je wint ergens wat en dus verlies je ook ergens wat.

Voor de Socialistische Partij was het wrang te moeten constateren dat de voormalige bondgenoot in de strijd tegen een te snelle vermindering van het financieringstekort inmiddels een andere kant op gaat.

Volgens PvdA-leider Diederik Sam-som is het verdedigbaar dat de oorspronkelijke positie verlaten is, nu zijn partij de volgens de sociaal-democraten minder sociale kanten van de bezuinigingen heeft kunnen afslijpen.

Voor de PVV is de hele situatie wrang. In april werd het kabinet opgeblazen om de veel te harde bezuinigingen. Daarna volgden een verkiezingsnederlaag en nog veel hardere bezuinigingen.

Het resultaat voor Wilders is meer niet gewenst beleid en een kleinere fractie. Desondanks verweet hij Mark Rutte vooral kiezersbedrog te plegen. "Een PvdA'er in maatpak", zo noemde hij de VVD-leider.

Het debat gisteren had af en toe een surrealistisch karakter. Vooral daar waar GroenLinks, D66 en de Partij voor de Dieren de voormalige Greenpeace-activist Samsom verweten zijn eigen geschiedenis te verloochenen.

In het deelakkoord wordt 150 miljoen euro voor groene maatregelen, zoals de extra belastingaftrek voor groen beleggen, geschrapt. Maar of de komende coalitie van VVD en PvdA ook echt weinig op zal hebben met verduurzaming van de samenleving is een vraag die op dit moment nog niet te beantwoorden is. Wacht maar op het volledige regeerakkoord, was een deel van de verdediging van Samsom.

Ook Rutte kon voor een deel op dezelfde manier wegkomen van de kritiek. Zeker, de lasten gaan volgend jaar fors omhoog, maar wacht op het voorgenomen beleid voor de jaren daarna.

Eerste Kamer verwerpt niet snel een begroting
Een ruime Tweede Kamermeerderheid van VVD en PvdA wil de begroting voor 2013 flink veranderen. In de Eerste Kamer krijgen VVD (16 zetels) en PvdA (14 zetels) niet vanzelfsprekend meer dan de helft van de 75 stemmen. Toch hoeven de twee zich geen grote zorgen te maken over de begrotingswijzigingen die ze maandag presenteerden. Er moet heel veel gebeuren, willen begrotingen sneuvelen in de Eerste Kamer. Die kan namelijk geen puntjes uitonderhandelen, geen amendementen indienen. Is ze niet blij met een maatregel, dan kan ze alleen de hele begroting afstemmen. Zo'n radicale actie, die het beleid weer een jaar terugwerpt, komt er niet snel.

Hoe gemakkelijk het in de senaat zal worden om gewone wetten in het Staatsblad te krijgen, mocht er een kabinet VVD-PvdA komen, is onzekerder. Het vorige kabinet moest menigmaal al in de Tweede Kamer toezeggingen doen om in de Eerste Kamer op steun van de SGP te rekenen.

Dat ging echter wel om een uitgesproken rechts kabinet, dat in de praktijk weinig deed om de meer linkse fracties mee te krijgen. Uitruilen tussen VVD en PvdA zullen doorgaans op steun van meer fracties kunnen rekenen. Al heeft ook zo'n kabinet een handicap. Door de grote verschillen tussen de partijen moeten de afspraken strak zijn. Dat laat weinig ruimte over om andere partijen ook gunstig te stemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden