Oppositie Spanje spint garen bij onvrede over Gonzalez

AMSTERDAM - De Spaanse kiezers lijken gehoor te geven aan de oproep van oppositieleider José Maria Aznar om zondag 12 juni bij de Europese verkiezingen hun wantrouwen uit te spreken over de regering-González. Maar of daarmee veel verandert in Spanje?

Volgens Aznar is er na twaalf jaar en vier opvolgende kabinetten van Felipe González een einde gekomen aan de machtsperiode van diens socialistische PSOE. Het is tijd voor wisseling van de wacht: zijn Partido Popular, met 141 van de 350 zetels in het parlement maar een fractie kleiner dan de PSOE (159 zetels), is nu aan de beurt.

Gretig speelt Aznar in op de onvrede onder de Spaanse kiezers, waarvan de helft geen vertrouwen meer in González heeft. De economische malaise die zich vorig jaar uitte in een negatieve groei (- 1 procent) en een torenhoge werkloosheid

- 18 procent volgens officiële cijfers uit Madrid, maar experts schatten dat zeker een kwart van de beroepsbevolking zonder baan zit - doet de Spanjaarden verlangen naar de jaren tachtig, toen het land, net lid van de Europese Gemeenschap, een stormachtige groei doormaakte. Daarbovenop kwam dit voorjaar een niet aflatende stroom van onthullingen over corruptie-affaires, waarin kopstukken van de PSOE betrokken bleken.

Het is dan ook niet vreemd dat voor 70 procent van de Spaanse kiezers nationale kwesties voorop staan bij de Europese verkiezingen. Daarmee zijn zij koploper in de Europese Unie na de Grieken, die voor 75 procent landelijke politiek voorop stellen (tegenover de Duitsers die voor 60 procent aan Europese zaken denken; in Nederland ligt de verhouding 50-50). Spanje krijgt er vier zetels bij in het Europese Parlement, van 60 naar 64. De socialisten bezetten er nu 27, de conservatieve Partido Popular 17.

Ook bij de regionale verkiezingen in Andalusië - thuisbasis van Gonzalez - die tegelijk met de Europese worden gehouden, wacht de zittende Spaanse premier een pak slaag. Maar die lijkt er niet wakker van te liggen. Hij is vast van plan door te modderen tot nieuwe nationale verkiezingen in '97 en gokt daarbij op economisch herstel, dat zich volgens deskundigen in financiële kringen aandient: dit jaar plus 0,7 tot 1,5 procent groei, volgend jaar zelfs 2 à 3 procent.

Het is de vraag of de oppositionele Partido Popular werkelijk kan profiteren van de electorale verzwakking van González' PSOE. De kleine nationalistische partijen als de Catalaanse Covergencia i Unio (CiU) van Jordi Pujol en de Baskische Nationalistische Partij (PNV) zouden wel eens de lachende derde kunnen worden.

Aznars PP probeerde vorige maand al de regering in de Cortès (parlement) ten val te brengen over de corruptieschandalen, maar stuitte op verzet van Pujols CiU. Die besloot de socialisten vooralsnog met de zeventien parlementszetels van de CiU aan een krappe meerderheid te blijven helpen, mits Gonzalez orde op zaken zou stellen in de corruptie-affaires.

De Catalaan werd op zijn wenken bediend. González schopte twee ministers op straat en drie politici, onder wie zijn vriend en fractievoorzitter van de PSOE in het parlement, Carlos Solchaga. Een tegenslag voor de socialisten was evenwel het vertrek van onderzoeksrechter Baltasar Garzon, die vorig jaar vlak voor de nationale verkiezingen was binnengehaald als boegbeeld in de strijd tegen fraude en corruptie. Deze nummer twee op de lijst van de PSOE hielp de partij mede aan een verrassende winst, maar hij stapte vorige maand mokkend op, González passiviteit verwijtend in zijn strijd tegen omkoperij.

De socialisten sloegen evenwel direct terug in de campagneslag met de Partido Popular, door uit te laten lekken dat een uitgebreid onderzoek is ingesteld naar de handel en wandel van de politieke hoop van de PP, Mario Conde. Deze voormalige directeur van de Spaanse bank Banesto moet zich toch al verantwoorden voor de rechter wegens vermeende malversaties.

De kleine nationalistische partijen weten de van hen afhankelijke González in hun greep en buiten die machtspositie volledig uit om hun doelen te bereiken: zoveel mogelijk autonomie voor de regio's. Zo bedong Pujol dat de Generalidad, de Catalaanse regering, zelf belasting mag heffen, in ruil voor goedkeuring van de landelijke begroting.

Maar aan alles is een grens. De leider van de Baskische nationalisten, Javier Arzallus, onthield vorige maand zijn steun (vijf zetels in Madrid) aan González in de corruptieaffaires, omdat hij bang is bij regionale verkiezingen in oktober stemmen te verliezen aan radicalen in Baskenland en de conservatieve PP. In '96 gaat Catalonië naar de stembus en CIU-voorman Pujol zal zich afvragen hoe hij zich dan moet onderscheiden van zijn rivalen, de socialisten, die hij nu in Madrid steunt.

Aznars Partido Popular, die volgens de peilingen de Europese verkiezingen gaat winnen (hoewel de voorsprong van vijf procent op de PSOE slinkt), weet zich op een andere manier in een moeilijk parket, omdat het niet eenvoudig is een ander recept te presenteren voor economisch herstel dan dat van González. Tenslotte stemt de PP van harte in met de pleidooien van de premier om de vrije markt de ruimte te geven en rigoureus te snijden in publieke uitgaven.

De PP kan zich eigenlijk alleen in de corruptiekwesties goed profileren en leider Aznar doet dan ook niet anders. Maar juist door die aanvallen hebben de socialisten hun onderlinge ruzies bijgelegd om vereend achter hun leider te gaan staan. Mochten de conservatieven er evenwel ooit in slagen een einde te maken aan de politieke cyclus van de PSOE, waar het volgens hen nu tijd voor is, dan zullen zij worden geconfronteerd met hetzelfde dilemma als de huidige premier: het delen van de macht met de nationalisten, die gewoon van kamp zullen wisselen.

Geen enkele partij in Spanje lijkt in staat de absolute meerderheid te veroveren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat González en Aznar in privé-ontmoetingen tactieken bespreken hoe zij de Catalanen en Basken eronder kunnen houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden