Oppositie op zoek naar vermisten

Mensenrechtenactivisten proberen tienduizenden verdwenen Syriërs te traceren

Terwijl het geweld in Syrië alleen maar toeneemt, is de oppositie al bezig met de vraag hoe ze de tienduizenden verdwenen Syriërs kan traceren.

"Ons werk verkeert nog in een pril stadium. Maar we proberen nu al wel informatie over verdwenen personen te verzamelen. Als we op de hoogte worden gesteld van een verdwijning, zoeken we zoveel mogelijk uit. Ook via internet. Zodat we straks, in de toekomst, de families kunnen vertellen over het lot van hun geliefden", vertelt Radwan Ziadeh, een sleutelfiguur in de Syrische oppositie, tijdens een telefonisch interview vanuit Washington.

Ziadeh is directeur van het Syrian Center for Political and Strategic Studies (SCPSS) en behoort tot de oprichters van het nieuwe National Preparatory Committee for Transitional Justice, dat zich ook buigt over de verdwijningen.

Syrië kent een lange geschiedenis van 'gedwongen verdwijningen', legt Ziadeh uit. Het vorige regime, onder de vader van de huidige leider Basjaar al-Assad, was er berucht om. "We hebben alleen al te maken met 17.000 vermisten uit de jaren tachtig, toen een bloedig conflict tussen Assad en de moslimbroeders woedde." Maar het is nog moeilijker om te bepalen hoeveel mensen tijdens de huidige opstand zijn verdwenen. "We vrezen dat de afgelopen twee jaar meer dan 30.000 personen zijn verdwenen", aldus Ziadeh. Het totale aantal komt daarmee op 47.000 vermissingen.

"Dit zijn ongelooflijk hoge aantallen", reageert Kathryne Bomberger, directeur van de International Commission on Missing Persons (ICMP). Zij ontmoette Radwan Ziadeh in Istanbul tijdens een conferentie over gerechtigheid in Syrië. "Het is uniek dat mensen al in deze fase bezig zijn met de kwestie van verdwenen personen. Ik heb dat niet eerder meegemaakt. Meestal beginnen landen eraan als de oorlog voorbij is. Het gaat in dit geval om een groep toegewijde advocaten, mensenrechtenactivisten, politici, aanklagers en rechters", aldus Bomberger.

De ICMP, waarvan ex-premier Wim Kok commissaris is, werd in 1996 opgericht als onderdeel van het vredesakkoord voor Bosnië-Herzegovina. Ze hielp landen met het identificeren van slachtoffers van de oorlogen in Irak en Koeweit, Thailand na de tsunami en zelfs de Verenigde Staten na de ramp veroorzaakt door Orkaan Katrina.

De Syrische oppositie documenteert vooral gevallen van verdwijningen die vluchtelingen in buurlanden Turkije, Libanon en Jordanië doorgeven. Niet alleen worden persoonsgegevens, de omstandigheden en de kleding van vermiste personen geregistreerd. Ook ondernemen Syriërs pogingen om zaken op te lossen. "Maar voor het echte werk in Syrië zelf moet eerst de kwestie van de veiligheid zijn opgelost. Ook al zal het altijd, zoals in alle conflicten, moeilijk zijn om verdwijningen op te lossen", erkent Ziadeh.

Hij put moed uit moderne technieken. Door het gebruik van DNA is het gemakkelijker geworden om de identiteit vast te stellen van anonieme lichamen die bijvoorbeeld in graven worden gevonden. Het gebeurde voor het eerst systematisch bij het onderzoek naar de genocide in 1995 in Srebrenica, waarbij duizenden Bosnische moslims door Bosnische Serviërs werden vermoord. "Het was de moeilijkste forensische puzzel ter wereld", legt Bomberger uit. De slachtoffers werden in verschillende massagraven gedumpt, weer opgegraven, deels herbegraven, waarna er nog eens overheen werd gebulldozerd. Van sommige slachtoffers lagen de stoffelijke resten verspreid over vier verschillende locaties.

Met traditionele opsporingsmiddelen als het herkennen van kleren of persoonlijke bezittingen was men er in Srebrenica nooit uitgekomen. Tienduizenden mensen bleken bereid om DNA af te staan, waarna gekeken werd of er overeenkomsten waren met de stoffelijke resten. Inmiddels is van zevenduizend slachtoffers de identiteit vastgesteld.

De ICMP biedt alleen steun als de autoriteiten bereid zijn om niet alleen te kijken naar het leed onder hun eigen mensen, maar verdwijningen bij alle groepen te onderzoeken. "We hechten zeer aan het non-discriminatie-principe. Ik zie het als een mogelijkheid om bij te dragen aan verzoening."

Ziadeh begrijpt dat de leiders van het nieuwe Syrië alleen steun van de ICMP krijgen als alle verdwijningen worden onderzocht. "We willen in mei een mensenrechtenkantoor in Syrië openen. Mensen moeten de waarheid over hun verdwenen geliefden weten. Ze moeten de lichamen terugkrijgen. Ook moeten ze weten wie de schuldigen zijn. De daders zullen ter verantwoording worden geroepen. We willen niet dezelfde fouten maken als andere landen. Zo is het in Libanon decennia later nog steeds moeilijk om mensen te vervolgen voor misdrijven tijdens de burgeroorlog. Maar zonder gerechtigheid kunnen we geen nieuw Syrië opbouwen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden