Oppositie in Zimbabwe laat de wonden zien

Een gemartelde man zoekt hulp in een ziekenhuis in Harare. Beeld REUTERS

Sinds kort is de dagenlange internetblokkade in Zimbabwe opgeheven. Op sociale media verschijnen nu foto’s van mishandelde activisten en oppositieleden.

De Zimbabwaanse advocaat Doug Coltart zat met vakbondsleider Obert Masaraure aan de telefoon toen die een week geleden werd ontvoerd. Hij vertelt: “Masaraure zei tegen me: ‘Dit is niet goed, er breken mensen bij me in’. Het volgende moment werd de verbinding verbroken. Zijn vrouw vertelde later dat soldaten hem voor haar ogen verschrikkelijk hebben afgetuigd voordat ze hem ontvoerden. En sinds hij in de gevangenis zit, hebben ze hem elke vorm van medische behandeling ontzegd.”

Coltart is ondanks zijn jonge leeftijd (28) een belangrijke mensenrechtenadvocaat in Zimbabwe. Hij verdedigt een groot aantal gearresteerde activisten, onder wie predikant Evan Mawarire.

Rellen

De regering van Zimbabwe ziet Mawarire – net als Masaraure – als een belangrijke aanstichter van de rellen die elf dagen geleden uitbraken. Hij staat terecht voor ondermijning van de regering en het aanzetten tot geweld. “In totaal kan hij dertig jaar cel krijgen”, rekent Coltart voor.

Masaraure is de leider van de lerarenvakbond Artuz. De aanklacht tegen hem is dezelfde als die tegen Mawarire. Want de vakbonden – ook Artuz – riepen hun leden bijna twee weken geleden op om drie dagen lang het werk neer te leggen. Zo wilden­­ zij vreedzaam protesteren tegen­­ het economische wanbeleid van de regering dat de inflatie tot het hoogste niveau in tien jaar heeft opgedreven. Directe aanleiding was een ruime verdubbeling van de benzineprijs.

De staking ontaarde in rellen, die volgens het Zimbabwe Human Rights NGO Forum aan twaalf mensen het leven kostten. Het leger opende het vuur op de demonstranten.

Razzia’s

De dagen erna kwamen er een soort razzia’s op gang: politie en leger gingen de huizen langs op zoek naar vakbondsleiders als Masaraure, activisten als Mawarire en oppositiepolitici. Ze mishandelden, ontvoerden en arresteerden honderden mensen, vooral in de arme townships. 

Intussen legde de regering het internet plat. Sociale media waren bijna een week niet toegankelijk. Daardoor kon het bewijs van al die grove mensenrechtenschendingen, in de vorm van foto’s en video’s, moeilijk op grote schaal worden gedeeld. Veel vakbondsleiders en activisten doken onder.

Maar sinds de rechter afgelopen maandag bepaalde dat de internetblokkade illegaal was en de regering die wel moest opheffen, stromen de lugubere foto’s van opgezwollen gezichten en kapotgeslagen ruggen en armen gestaag het internet op.

Onderduikadressen

Toch gaan in Bulawayo, de tweede stad van Zimbabwe, volgens Coltart de huis-aan-huis-invallen gewoon door. “In Harare zijn ze wel afgenomen”, zegt hij via de telefoon vanuit die hoofdstad. “Maar hier vinden wel nog steeds gerichte ontvoeringen van vakbondsleiders en activisten plaats.”

Extra schokkend is volgens Coltart dat de veiligheidsdiensten ook familieleden en vrienden van activisten martelen, in de hoop zo achter onderduikadressen te komen. “Zimbabwe is een conservatief land”, zegt Coltart, “waar moeders bijvoorbeeld in hoog aanzien staan. Dat zelfs zij nu bruut worden mishandeld is iets dat, voor zover ik weet, in deze omvang niet eens onder het gewelddadige regime van ex-president Robert Mugabe gebeurde.”

Pastor Mawarire vrijdag voor de rechter

De activist en predikant Evan Mawarire­­ hoort vrijdag of hij op borgtocht vrij mag komen. Volgens zijn advocaat Doug Coltart is het niet geheel onmogelijk dat hij een eerlijk proces krijgt. Al hangt veel af van hoe bedreigend de regering hem nog vindt tegen de tijd van de inhoudelijke behandeling van de zaak. 

Een rechter sprak Mawarire – immer­­ met een Zimbabwaanse vlag als sjaal om zijn nek – eerder al eens vrij van het aanzetten tot geweld­­, nadat de predikant in 2016 het #ThisFlag-protest tegen toenmalig president Mugabe had geleid. Op het moment van die vrijspraak, ruim een jaar later, had het leger Mugabe echter net afgezet en beloofde de nieuwe president Emmerson Mnangagwa democratische­­ verbeteringen. 

“Bovendien had de regering zijn doel toen al bereikt”, legt Coltart uit. “Er leken geen nieuwe protesten meer op komst, Mawarire was maandenlang naar het buitenland gevlucht. Zijn dreiging was geneutraliseerd.”

Mawarire’s advocaat sluit niet uit dat, als de huidige onrust over een paar maanden wellicht weer is afgenomen­­, ook deze zaak een eerlijke behandeling krijgt. Maar zeker is dat niet.

Lees ook: 

‘Als ik nu terugkeer, word ik ontvoerd’

In 2016 was de bedreigde verzetsleider Evan Mawarire al hét gezicht van het huidige verzet tegen de Zimbabwaanse president Robert Mugabe. Omdat hij thuis zijn leven niet zeker was, verbleef hij in Zuid-Afrika. ‘De kans op een herhaling van het overheidsgeweld uit 2008 is groot.’

Een jaar sinds Mugabe: ‘Achter elke Zimbabwaanse president staat een sterke generaal’

Zimbabwe was euforisch toen het leger eind 2017 president Robert Mugabe via een coup afzette. Ruim een jaar later is van dat optimisme niets over. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden