Oppositie in de schaduw

De meeste Turkse Nederlanders in het nee-kamp zijn niet meer over te halen voor een 'ja'. Het zijn voor een groot deel groeperingen die Erdogan in Turkije tot vijand heeft verklaard. Sommigen waren eerst nog zijn vrienden.


De Koerden bijvoorbeeld. Erdogan beloofde hen als premier aanvankelijk meer autonomie en hij gaf ze ruimte om hun eigen identiteit, taal en cultuur te uiten. Een eigen staat, zoals een deel van de Koerden wil, was geen optie, zegt onderzoeker Nico Landman (Universiteit Utrecht), "maar Erdogan erkende de Turkse diversiteit."


In 2015 laaide het geweld op in Oost-Turkije. Die regio was toch al instabiel vanwege de strijd in Syrië, waar de Koerden meevechten. Landman: "Erdogan vreesde dat er in Turkije een krachtige Koerdische beweging aan het ontstaan was." Turkije bestrijdt in Syrië zowel Islamitische Staat als de Koerden die daar vechten. Hij noemt beide groeperingen terroristisch.


Dat heeft zijn weerslag op Koerden in Nederland. De afgelopen jaren werden die vaak geïntimideerd door Erdoganaanhangers of Grijze Wolven, als de strijd in Turkije weer eens verhevigde. Zij zullen 'Hayir'(nee) stemmen bij het referendum.


Dat geldt ook voor de Alevieten, een humanistische stroming binnen de islam. Naar schatting zijn zo'n 80.000 van de 500.000 Turken in Nederland Alevitisch. Een deel van de Alevieten seculariseerde de afgelopen eeuw. Er zijn enkele Alevitische AKP-parlementariërs in Turkije, de meerderheid heeft niets met de president, zegt Landman. "Dat is in Nederland nog massaler. Alevieten wantrouwen alles wat soennitisch is." De soennitische Erdogan hoeft niet veel Alevitische stemmen te verwachten.


Erdogan tornt steeds meer aan de strikte scheiding tussen religie en staat, die de oprichter van Turkije, Mustafa Kemal Atatürk voorstond. Onder de seculiere Turken, Kemalisten, zul je de meest westerse Turkse Nederlanders vinden, zegt Landman. "Bij de eerste generatie migranten waren veel kemalisten. Onder de derde generatie zijn niet veel Atatürk-fans meer, zij zijn meer door de Nederlandse samenleving beïnvloed." Zij zullen niet snel stemmen voor de conservatieve islamitische president.


Nieuw in het nee-kamp zijn de Gülenisten, een relatief kleine stroming conservatieve moslims. Net als de Koerden, was prediker Fethullah Gülen voorheen bondgenoot van Erdogan. De twee raakten met elkaar in onmin, toen de rechtelijke macht in Turkije, waar veel Gülenisten werken, de entourage van Erdogan begon te vervolgen. Gülen richt zich op educatie, ondernemerschap en altruïsme. De aanhangers in Nederland zijn overwegend intellectueel en vaak actief in de politiek. Critici vinden de beweging sektarisch en vrezen dat ze uit is op islamisering. Landman noemde de beweging eerder 'niet-transparant', er zijn geen bewijzen dat ze verborgen agenda heeft. Sinds de mislukte coup ziet Erdogan Gülenisten als zijn grootste vijand. Ook in Nederland voelen Gülen-sympathisanten zich geïntimideerd en durven zij zich nauwelijks te vertonen op plaatsen waar veel Turken komen.


De Nederlandse tak van de Koerdische partij HDP hield zondag een campagnebijeenkomst in Amsterdam, die door enkele tientallen mensen werd bezocht. Dat er maar weinig mensen afkomen op de bijeenkomsten van de nee-campagne, komt niet alleen door de grote aanhang voor Erdogan in Nederland en de gestroomlijnde campagne voor 'Evet' (ja). Veel mensen durven niet voor hun nee uit te komen. "Een stem tegen Erdogan wordt gezien als een stem tegen Turkije", zegt een nee-stemmer die anoniem wil blijven, uit angst voor intimidatie. "Dat is niet zo. Ik hou van het land. Ik heb iets tegen de AKP en Erdogan."


In Turkije is het spannend wat de Grijze Wolven-partij MHP gaat doen. Voorzitter Bahçeli roept op tot een ja. Hij zou zelfs uit zijn op een fusie met de AKP, wanneer de grondwetswijziging er door is. Maar de partij ligt intern overhoop. Aanhangers op het platteland steunen Erdogan, stedelingen veel minder. Prominente MHP'ers die tegen een presidentieel systeem zijn, proberen Bahçeli af te zetten. MHP-aanhangers verspreiden satirische filmpjes over de 'schandalige vertoning' in Rotterdam. Wellicht hebben die invloed op die Nederlandse Grijze Wolven, die zich zaterdagavond niet direct achter Erdogan schaarden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden