Opperrechter redde Obamacare én zijn eigen hof

Voorstanders van Obamacare reageren opgelucht na de beslissing van het Amerikaanse hooggerechtshof.Beeld getty

ANALYSE - Hooggerechtshof kreeg verwijt vooral een politiek in plaats van juridisch instituut te zijn.

"Kolere, dit is niet niks", zei vice-president Joe Biden net iets te hard in het oor van zijn baas Barack Obama, toen die op 23 maart 2010 de 'Wet op de bescherming van de patiënt en de betaalbare gezondheidszorg' ging ondertekenen.

Het was inderdaad een big fucking deal, een BFD zoals de Amerikaanse kranten Biden's woorden sindsdien zedig afkorten. Met het ondertekenen van de wet bezegelde Obama dat hij had bereikt wat presidenten voor hem sinds 1912 niet was gelukt: een zorgstelsel waar elke Amerikaan verplicht aan meedoet.

Dat geen enkele Republikein voor de wet had gestemd, leek onbelangrijk. Het dreigement van die partij, de wet na de eerstvolgende verkiezingen weer in te trekken leek loos, gezien de vele voordelen die hij de kiezers bracht. En een aanklacht tegen de wet bij de federale rechter nam bijna niemand serieus.

Twee jaar later kan het Witte Huis opgelucht ademhalen. De kans dat het Hooggerechtshof korte metten zou maken met 'Obamacare' leek groot, nadat de rechters in maart tijdens een openbare zitting zeer kritisch waren geweest. Maar na de uitspraak van donderdag lijkt Obama's plaats in de geschiedenis verzekerd.

En ook die van John Roberts, de opperrechter die de doorslag gaf bij het goedkeuren door het hof van het verplichte karakter van de verzekering, met vijf stemmen tegen vier. Zowel politici als kenners van het hof waren daar stomverbaasd over. Bij het aantreden van Obama in 2009 was een kleine meerderheid van de negen rechters, onder wie Roberts, de conservatieve, zeg voor het gemak Republikeinse filosofie toegedaan. De twee benoemingen die de president sindsdien mocht doen, waren ter vervanging van meer progressieve, zeg voor het gemak Democratische rechters en brachten dus in die krachtsverhouding geen verandering. Vaak gaf de stem van de gematigde rechter Anthony Kennedy de doorslag.

Niet in dit geval. Als het aan Kennedy had gelegen, was Obamacare afgeschoten. Volgens hem geeft het 'handelsartikel' van de grondwet de regering niet het recht, handel te reguleren die er niet is, in casu een verzekeringspolis die iemand niet wil nemen. Roberts was het daarmee eens, maar redde de wet door de verplichting en de bijbehorende boete op te vatten als een belastingmaatregel. Waarom deed hij dat? Niemand die het zeker weet.

Sommigen noemen hem gewoon een goede opperrechter, die een wet alleen onderuit wil halen als het echt niet anders kan. Anderen vermoeden een lange-termijn strategie. Roberts gunde Obama zijn zorgwet, maar beperkte daarbij voor de toekomst het gebruik van het 'handelsartikel'. Toch een Republikein dus: hoe minder macht de overheid heeft, hoe beter.

En misschien hopen de Republikeinen dat Democraten zich nu als tegenprestatie voegen bij hun wens de rechters van het hof niet meer voor het leven te benoemen.

Weer anderen stelden vast dat het Hooggerechtshof de naam begon te krijgen dat het meer politiek dan juridisch bezig was. Dat begon al in 2000 bij de presidentsverkiezingen na het fiasco met het tellen van de stemmen in Florida. Het hof hakte toen de knoop door ten gunste van George W. Bush.

Het instituut zou deze historische zorgwet niet onderuit kunnen halen zonder schade op te lopen aan zijn kostbaarste bezit: zijn legitimiteit.

Zelfs als het niet zijn bedoeling was dat te voorkomen, is dat wel het effect van de uitspraak van donderdag. Volgens Harvard-hoogleraar Laurence Tribe 'redde Roberts Obamacare - en misschien ook het hof'.

En een professor die zowel opperrechter Roberts als ene Barack Obama als student heeft gehad, kan weten wat voor BFD dat is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden