Review

Opnieuw tumult om Martin Walser

AMSTERDAM - De Duitse schrijver Martin Walser is altijd goed voor een controverse. ,,Zelfs een slecht boek van Walser is een gebeurtenis,' schreef Frank Schirrmacher, mede-uitgever van de Frankfurter Allgemeine Zeitung gisteren in zijn krant. Walsers omstreden reputatie stamt uit 1998, toen hij een rede uitsprak na de toekenning aan hem van de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel: de belangrijkste literaire prijs in Duitsland.

Bij die rede in de Paulskirche in Frankfurt sprak Walser van de inmiddels roemruchte 'Auschwitz-knuppel' en over het feit dat de nationaal-socialistische moord op de joden tot op de dag van vandaag wordt geïnstrumentaliseerd. Hij kon het niet meer verdragen, zei hij. In de kerk zat een verbijsterde Ignatz Bubis, voorzitter van de centrale raad voor de joden in Duitsland, die na afloop woedend over 'geestelijke brandstichting' sprak. Zo ontstond het Walser-Bubis-debat, waarin Bubis zijn uitlating weer introk.

Maar Walsers uitingen bleven controversieel. Wat Schirrmacher gisteren over hem schreef is de opmaat voor een nieuw conflict. Schirrmacher kondigde namelijk breeduit aan geen voorpublicatie van Walsers nieuwe roman 'Tod eines Kritikers' te zullen plaatsen. Zo'n voorpublicatie is in Duitse kranten heel gewoon - de Frankfurter Allgemeine publiceerde twee jaar geleden ook Walsers roman 'Ein springender Brunnen' als feuilleton.

Maar Schirrmacher noemde de roman die deze zomer bij Suhrkamp verschijnt 'een document van de haat', 'een afrekening', 'een executie'. Het handelt over de door een schrijver gepleegde moord op de criticus André Ehrl-König, in wie, schrijft Schirrmacher, moeiteloos Marcel Reich-Ranicki te herkennen valt - de inmiddels 82-jarige 'literatuur-paus' van Duitsland. Schirrmacher toont zich geschokt over het onderwerp en de uitwerking van de roman. Hij roept de nazivervolgingen in herinnering en de Duitse overval in Polen (Reich-Ranicki is van Pools-joodse afkomst) en hoe Reich-Ranicki en zijn vrouw dat ternauwernoord wisten te overleven. Schirrmacher: ,,Begrijpt u dat we geen roman willen voorpubliceren die ermee speelt dat deze moord fictief alsof uitgevoerd wordt?'

Walsers verschijning was nog onlangs het voorwerp van kritiek toen hij op 8 mei, de dag waarop de Duitsers de bevrijding van het nazisme herdenken, in een discussie optrad met bondkanselier Gerhard Schröder. Die ontmoeting die 'natie, patriotisme en democratische cultuur' tot thema had en niet in de kanselarij maar in het SPD-hoofdkwartier was georganiseerd, oogstte al vooraf een scherpe veroordeling van onder andere Paul Spiegel, de opvolger van de inmiddels overleden Ignatz Bubis. Spiegel toonde zich 'verbaasd en geïrriteerd' over de uitnodiging aan Walser en zijn collega in de Centrale Raad Michael Friedman vroeg zich af 'of met dit evenement rechtsnationale kiezers aangetrokken moesten worden'. De bondskanselier, aldus de strekking van de kritiek, wilde Walser een podium bieden om de Duitsers op te roepen 'te vergeten'.

Walser zelf schuwt de confrontatie niet. Hij heeft zich in de afgelopen jaren teweergesteld tegen zijn critici met twee opmerkelijke essays, die overigens beide in de bijlage Letter & Geest van Trouw te lezen waren. Het eerste handelde over de techniek van het 'openbare zelfgesprek' en was een toelichting op zijn optreden in de Paulskirche. Het tweede was een door hemzelf herschreven interview dat door een vooraanstaand journalist was afgenomen, waarin hij de verstikkende politieke correctheid van de media analyseerde en aanklaagde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden