Opluchting voor rechters en OM: Rechters wraken wordt moeilijker

Geert Wilders in de rechtbank, voorafgaand aan de uitspraak over het wrakingsverzoek van zijn advocaat. Beeld ANP

De Hoge Raad vindt dat advocaten te vaak rechters wraken om zo zand in de machine te strooien. Dus wordt wraking lastiger. Rechters zijn blij.

Wraking van rechters die iets beslissen wat een advocaat niet aanstaat, wordt moeilijker. Dat is een opluchting voor rechters en het Openbaar Ministerie. Maar rechters moeten nog steeds waken voor de schijn van partijdigheid, waarschuwt advocaat Geert-Jan Knoops.

Nico Jörg, voormalig advocaat-generaal en raadsheer bij de Hoge Raad, vindt dat rechters nogal eens om de verkeerde redenen worden vervangen. Hij noemt de zaak-Wilders.

De PVV-voorman was vanwege zijn ‘minder Marokkanen’-uitspraak door de rechtbank veroordeeld voor groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie. In het hoger beroep eerder dit jaar wraakte zijn advocaat Knoops de rechters van het Haagse hof. Zij hadden geweigerd nader onderzoek te doen naar een uitspraak van D66-voorman Alexander Pechtold over Russen. Volgens Wilders was die uitspraak vergelijkbaar met de zijne over Marokkanen. Hij vond dat de rechtbank met twee maten mat.

De wrakingskamer gaf Wilders gelijk, onder meer omdat de rechters hun besluit te summier hadden geformuleerd en omdat de analogie met de uitspraak van Wilders misschien wel sterker was dan de rechters stelden. Een dubieus besluit, stelt Jörg. “Je had de vraag of beide politici ongelijk werden behandeld goed op de zitting kunnen behandelen. Die wraking was een poging om te doen voorkomen alsof er rook was en dus vuur.”

Vertragen

Volgens cijfers van de Hoge Raad is het aantal wrakingsverzoeken van advocaten toegenomen van 258 in 2007 tot 620 in 2016. Slechts 1 op de 25 verzoeken wordt gehonoreerd. Onderzoekers schatten dat 10 procent van de verzoeken wordt ingezet om zand in de machine te strooien. Rechters en Openbaar Ministerie drongen in de zomer al aan op nieuwe regels.

Jörg zegt dat de Hoge Raad eind vorige maand nieuwe duidelijkheid heeft gegeven. Dat was in een hoger beroep in een drugszaak uit 2008. De advocaat wilde destijds dat het hof de zaak terugverwees naar de rechtbank, die volgens hem partijdig was. De raadsheren wezen dat verzoek af. De advocaat wraakte de rechters en kreeg gelijk van de wrakingskamer.

Een verkeerd oordeel, zegt de Hoge Raad nu. Zo’n onwelgevallige beslissing van rechters mag geen reden zijn hen te wraken, en als rechters dat niet uitgebreid uitleggen, hoeven ze evenmin op te stappen.

In een andere zaak, uit 2015 over vleesfraude, werden achtereenvolgens de behandelend rechter gewraakt en de wrakingskamer die dit wrakingsverzoek behandelde. Als zo duidelijk is dat een advocaat alleen maar wil vertragen, zegt de Hoge Raad in deze zaak, hoeft een wrakingsverzoek niet eens behandeld te worden.

Schichtig

“Wraking zoals in de zaak-Wilders zou vanaf nu niet meer mogelijk zijn”, zegt Jörg. “Maar goed ook. Rechters zijn schichtiger geworden. Als je nu tegen een slachtoffer zegt dat het niet niks is wat hij heeft meegemaakt, kun je al beschuldigd worden van partijdigheid. Zo verdwijnt de menselijkheid uit de rechtszaal.”

Advocaat Geert-Jan Knoops, ook hoogleraar in Amsterdam, bevestigt dat de deur voor wraking nu ‘iets meer is gesloten’. Maar anders dan Jörg denkt hij dat een wraking zoals in de zaak-Wilders nog steeds mogelijk is. “Het ging ons erom dat de rechters ons onderzoeksverzoek hadden afgewezen op een manier die vraagtekens zette bij hun onpartijdigheid.” Knoops noemt het zorgelijk dat rechters en Openbaar Ministerie samen vroegen om andere wrakingsregels. “Die twee partijen moeten onafhankelijk van elkaar opereren.”

Dreigende wraking

Zelfs de dreiging van wraking kan al genoeg zijn, bleek vorige maand, toen het Haagse gerechtshof het verzoek van advocate Bénédicte Ficq behandelde om de tabaksindustrie te vervolgen. Een van de raadsheren trok zich terug nadat Ficq bekendmaakte dat zij had gehoord dat hij op een etentje had gezegd dat roken ieders eigen verantwoordelijkheid is.

Jörg: “Een rechter kan dan nog prima oordelen over mogelijke vervolging. Het hof had nooit moeten toestaan dat deze rechter zich verschoonde.”

Lees ook:

Wraking geslaagd, Wilders krijgt nieuwe rechters

De drie rechters die het hoger beroep tegen Geert Wilders behandelen, moeten worden vervangen. Daardoor loopt de zaak zeker een half jaar vertraging op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden