Oplossing

'Het gaat er in laatste instantie om, hoe men het lijden - dat toch essentieel aan dit leven is - draagt en verdraagt en verwerkt.'

Etty Hillesum (1914-1943), 'Dat onverwoestbare in mij' (2011)

Deze zin van 100 letters schreef Etty Hillesum op vrijdagochtend 10 juli 1942 in Amsterdam in haar dagboek. De zin gaat nog verder: 'en dat men een stukje van z'n ziel ongeschonden bewaren kan door alles heen'. Ruim een jaar later werd zij met haar ouders en broer op transport gesteld. Volgens het Rode Kruis is Etty op 30 november 1943 omgekomen in Auschwitz, 29 jaar oud.

Veel inzenders vonden de slotzin van de Citatenprijsvraag 2015 niet moeilijk te herleiden. Sommigen herkenden aan de uitdrukking 'in laatste instantie' of aan de werkwoorden 'dragen, verdragen, verwerken' haar dagboek. Anderen voelden zich met haar verbonden door hun beider woonplaats Deventer of via hun school (het Etty Hillesum Lyceum). En soms kwam met enkele woorden googelen het complete citaat tevoorschijn, aangeduid als de 'levensopdracht' van Etty. Alleen stond daar 'essentieel voor dit leven', terwijl deze passage in de uitgave 'Dat onverwoestbare in mij' 'essentieel aan dit leven' luidt. Tja, internet.

Het citaat maakte veel gevoelens los. Iemand vond het een 'diepe wijsheid die wij ter harte moeten nemen als tegenwicht tegen de angst, het cynisme en pessimisme'. Een ander sprak van een 'wonderschone zin' of noemde die een 'eerbetoon aan Etty'. Enkelen verwezen ook naar het tweede deel van de zin, dat volgens een lezer 'juist een ieder het perspectief biedt om door te gaan'. Dat doet die inzender zeker die de puzzel vele jaren samen met zijn vrouw oploste, tot zij in 2014 overleed. Dit jaar heeft hij schoorvoetend weer meegedaan: alleen, maar gaandeweg gesteund door een slotcitaat dat hem 'een spiegel voorhoudt en moed geeft om verder te gaan - met dank voor deze richtingwijzer'.

En verder was er weer veel enthousiasme, zoals in 'geen witte Kerst maar wel de eindejaarstraditie van Trouw'. Waren er weer evenveel inzenders die deze puzzel moeilijker vonden dan de vorige of juist andersom. Deden er weer 'eerstejaars' mee én mensen voor wie het de 29ste keer was. Was er hulp van opa, kleindochter of de kersverse verkering van de kinderen, van bondgenoot Google of de hele stapel kranten uit 2015.

Het 'kindje' van Jan Marijnissen (74), het eenzame beroep van Bernard Haitink (89), de koninklijke Vogel des Vaderlands van bioloog Theunis Piersma (44) en de houtje-touwtjebegroting van Arie Slob (64) waren hersenbrekers. Het meest aangrijpende en onthullende citaat noemde een inzender de woorden van politiechef Aalbersberg (27): 'De eerste associatie was allesbehalve die met MH17. Maar met een paar woorden worden vijandsbeelden weer mensen en corrigeert hij een beeld dat door toedoen van de media is ontstaan.' De wonderlijkste woorden zijn van Foppe (97). Ze stonden Friezer in de puzzel dan destijds in de krant, merkten puzzelaars snedig op. Voor de meeste problemen zorgde Barack Obama met het lied 'Verbazingwekkende genade', dat hij zong in de kerk van Charleston (46). Een inzender verzuchtte: 'Wat een Amazing Puzzle!'

Tot ziens. Zullen we zeggen tot editie nummer 30, op zaterdag 24 december?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden