Oplossing voor essensterfte lijkt stapje dichterbij

Maar inmiddels zijn al enkele honderden essen omgezaagd, omdat hun zieke, loshangende takken een gevaar vormden voor de omgeving.Beeld thinkstock

In de strijd tegen de ziekte die de essen in Europa bedreigt, zoeken Britse onderzoekers in het genoom van de boomsoort naar afweermiddelen. Want de ene essensoort is beter bestand tegen de schimmel die de ziekte veroorzaakt dan de andere. Het ontrafelen van de genetische code voor die afweer kan de es die nu ziek is niet helpen, maar wel het kweken van weerbare varianten.

Tientallen miljoenen essen in Europa worden ziek gemaakt door een schimmel, die Chalara wordt genoemd en officieel Hymenoscyphus fraxineus heet. Kenners zien de essen 'terugsterven', een woord dat doet denken aan terugsnoeien, omdat de boom niet geheel het loodje legt maar door de schimmel bladeren en takken verliest. Uiteindelijk kan dat toch nog leiden tot sterfte van de es, maar dat komt dan door een andere schimmel, Armillaria, die in de wortels van de verzwakte boom zijn kans schoon ziet.

De schimmel Chalara, die de essen teistert , heeft zich vanuit Oost-Europa verspreid, en komt nu in heel Noordwest Europa voor. In Nederland is naar schatting vierhonderd hectare bos besmet, met name in Groningen, Friesland en Flevoland. Het heeft nog niet de omvang van de iepenziekte uit de jaren tachtig, toen in Nederland tienduizenden moesten worden gekapt. Maar inmiddels zijn al enkele honderden essen omgezaagd, omdat hun zieke, loshangende takken een gevaar vormden voor de omgeving.

Maar niet alle essen zijn gevoelig voor de schimmel. De essenfamilie telt zo'n duizend soorten, en sommige daarvan zijn bestand tegen Chalara. In Denemarken, maar vooral in Groot-Brittannië staan essensoorten die door de schimmel niet ziek worden. Britse onderzoekers zijn nu in het genoom van de es gedoken en hebben dat vergeleken met de genetische code van andere, min of meer verwante bomen.

Weerstand

Als ze daarin kunnen vinden wat sommige essensoorten weerbaar maakt, kunnen die genetische eigenschappen worden meegenomen in een kweekprogramma van essen waarop Chalara geen greep heeft. Hun eerste bevindingen publiceren ze maandag in vakblad Nature.

Het is nog niet duidelijk of de weerbare Britse essen hun weerstand hebben opgebouwd omdat ze eerder in aanraking zijn geweest met Chalara, of dat ze die van nature hebben. Maar een sleutel voor hun afweer lijkt te liggen in glycosiden, plantaardige stoffen met een suikercomponent. De vatbare essensoorten maken van die glycosiden veel aan, de weerbare soorten juist weinig. Mogelijk remt dat de groei van de schimmel.

Daarmee lossen de bomen een probleem op, maar creëren ze een ander. Want die glycosiden spelen een rol in de afweer tegen plantenetende insecten. De es die er weinig van aanmaakt, is misschien immuun voor de schimmel maar valt mogelijk ten prooi aan insecten. En dan vrezen de wetenschappers vooral de kever Agrilus planipennis, die een plaag is in de essen van Noord-Amerika, en die de oversteek naar Europa al heeft gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden