Oplossing Trouw Millennium Nieuwstest

'Streekhistorie verdwijnt wegens gebrek aan interesse' stond er onlangs in deze krant. Die kop was voor een deel onjuist. Weliswaar worden regionale geschiedenis en archeologie in provinciale musea steeds meer een ondergeschoven kindje en denken sommige kamerleden serieus dat Willem van Oranje bij Dokkum is vermoord.

Maar ondertussen groeien heemkundige verenigingen als kooi. Boeken over de lokale geschiedenis vliegen van de persen. En er wordt meer bewaard van vroeger dan er tentoongesteld kan worden. Leven met het verleden is in. Dat blijkt ook uit de Millennium Nieuwstest, die op de laatste dag van 1999 in Trouw stond. Hele volksstammen zijn de cryptografische omschrijvingen te lijf gegaan van honderd lieden die in het afgelopen millennium in de Lage Landen voor nieuws hebben gezorgd.

Die worsteling verliep niet zonder inspanning. Oude encyclopedieën bleken toch weer van waarde, de 'Geschiedenis van de Lage Landen' van Jaap ter Haar werd veelvuldig geraadpleegd, er is verwoed gezocht op internet en in de bibliotheken was het volgens sommige deelnemers dringen geblazen bij het rek met de Winkler Prins. Het aantal inzendingen liep in de duizenden, al bleek bij controle minstens een derde niet foutloos. Er waren duidelijke struikelblokken, of 'instinkers' zo men wil. De 13de eeuw mystica Hadewych en de 14de eeuwse non van adellijke komaf Beatrijs werden nogal eens door elkaar gehaald. Hetzelfde gold voor de bouwers van het Paleis op de Dam, Jacob van Campen, en van de Westertoren, Hendrick de Keyser. Ook Piet Mondriaan en Vincent van Gogh – en zelfs Jan van Eyck (de schilder) en Jan van Speyk (die zichzelf de lucht inblies) – zorgden voor verwarring.

Wie was de meest verkochte Nederlandse schrijfster? Annie M.G. Schmidt, dachten velen. Maar het was Anne Frank, meer dan tien miljoen exemplaren van haar 'Dagboek' gingen over de toonbank. En Schmidt was de 'Inktbeambte', zoals zij zichzelf ooit noemde, die het prachtige gedicht 'Ik ben lekker stout' schreef. Ko van Dijk, wiens bombastische stem in sommige schouwburgen nog nagalmt, werd verward met de kleinkunstenaar Jean-Louis Pisuisse die bij een aanslag op zijn geliefde om het leven kwam.

Curieus was de verwisseling tussen Liduina van Schiedam, die bij het schaatsen een rib brak en na een levenslange ziekte heilig verklaard werd, en Abe Lenstra, die ongetwijfeld geschaatst heeft en door een ziekte in een rolstoel terecht kwam. Maar 'Us Abe' was natuurlijk God in Friesland. De leukste vergissing leverde de omschrijving van de persoon die voor een 'uitwedstrijd van Oranje naar Londen ging en daar als blauwgeruite hooligan iedereen de stuipen op het lijf joeg'. Dat was niet de voetballer Abe Lenstra, maar Michiel de Ruyter die in 1663 de Nederlandse vloot naar Engeland leidde en bij Chatham op de Thames een ketting stuk voer. Overigens lag de zeeheld op dat moment zo ziek in zijn kooi dat hij van het hele huzarenstukje vrijwel niks heeft meegekregen.

De meeste problemen leverden de vrouwen in de historie, wat illustreert dat zij in het geschiedenisonderwijs vaak weinig aandacht hebben gekregen. Dankzij de Millenniumtest vergeet niemand meer dat Suze Groeneweg het eerste vrouwelijke kamerlid was (daarom is er nu een Groenewegkamer), Aletta Jacobs van een stervende Thorbecke toestemming kreeg om te gaan studeren (zij het op proef), Anna Maria Schuurman in de 17de eeuw een college mocht bijwonen als ze maar achter het gordijntje bleef en Wilhelmina Drucker de Vereniging Voor Vrouwen (VVV) oprichtte. En dat verhaal van Marijke Meu, een stammoeder van de Oranjes, die met twee schedels in haar kist ligt, is de moeite waard om nog eens na te lezen.

Sommige inzenders hebben Catharina Mulder niet in de encyclopedie kunnen terugvinden – omdat ze in de volksmond alleen bekend is als Kaat Mossel. Aagje van Enkhuizen stond alleen in het spreekwoordenboek. En Sjoukje Bokma-de Boer was al helemaal niet te traceren – omdat zij de naam Nienke van Hichtum aannam. Maar de prijs voor de grootste onbekende gaat echter naar Adela: een loeder van een mens (sorry), die er omstreeks 1000 samen met haar bijna even bloeddorstige levensgezel Balderik niet voor terugdeinsde om haar zoon en moeder te vermoorden. Met hen vergeleken waren de Macbeths nog doetjes.

De Millennium Nieuwstest heeft velen over de drempel naar een nieuw tijdperk geholpen. Daarom moest uit de grote berg inzendingen worden geloot. Een boekenbon van 100 gulden gaat naar Ruth Batterink (Groningen), B. Cremer (Groningen), Edith Delhaas-Ravensbergen (Alblasserdam), F. Hemmer-Kelder (Bennekom), mevr. J.A. Jonkers (Doorwerth), L. van Leeuwen-Joore (Aalsmeer), J.H. Leusink (Delden), mevr. A. Luyendijk (Hellevoetsluis), K.N.J. Sebregts (Tilburg) en H.M.C. Simons (Amsterdam).

Het boek 'Fotografisch Geheugen' wordt verstuurd aan J. Bouma (De Bilt), Fam. H. Dijksterhuis-Smidt (Groningen), Rinyanne Dirksma (Wolvega), Anita Euving (Haren), Diana Gardien (Leusden), A. Griffioen (Vleuten), Karina van Haarlem-van der Veen (Eindhoven), Ineke Heeze (Eindhoven), A.E. van der Hilst-Mater (Heerhugowaard), J.W. Klein (Harderwijk), H.J. te Loo (Utrecht), A. van der Lubbe (Bodegraven), Jan Markhorst (Arnhem), Willy Maurer (Amsterdam), Melse (Gouda), Riet en Roel Noback (Emmeloord), D. Poortman (Oosterwolde), H.G. de Rijk (Groningen), Lennie Roozeboom (Rotterdam), Simon en Gerda van Rossen- Overgaauw (Apeldoorn), M.P.J. Scheps (Den Haag), M.G. Steltman-Ouwehand (Almere), G.J. Timmermans / M.J. Brabünder (Amsterdam), E.H.A. van der Veen (Leidschendam) en D.H. Vet-van 't Veen (Purmerend).

1 Jan van Scorel (1495-1562) bedacht een plan voor een haven van Hardewijk, maar werd vooral bekend als (brand)schilder die zijn inspiratie opdeed tijdens reizen naar het Heilige Land en de Heilige Stoel; de onlangs bij een opgraving in Zutphen gevonden glasscherven zijn mogelijk van zijn hand.

2 Hendrik Colijn (1869-1944) bedacht het rijwielplaatje en vond dat we daarna maar rustig moesten gaan slapen.

3 Thomas van Kempen (ca 1380-1471) beklom de Agnietenberg bij Zwolle om daar het beroemdste boek na de bijbel te schrijven.

4 Henric van Veldeken (ca 1140-ca 1210) beschreef als adellijke minstreel de stad 'waar twee wateren samenkomen, een grote en een kleine, de Jeker en de Maas' en staat daar in Maastricht nu in brons te kijk.

5 Heintje Davids (1888-1975) bleef komen en gaan.

6 Hendrick de Keyser (1565-1621) bouwde de meest bezongen toren van Nederland, de Westertoren.

7 Jacob van Campen (1595-1657) bouwde een huis op 13659 palen, het Paleis op de Dam.

8 Jo Vincent (1896-1989) debuteerde als kleuter, vond zich een instrument van God en illustreerde dat met 'Blute nur', komt nu nog op 78 (toeren) krakend en piepend tot ons.

9 Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619) ging als de vermoorde onschuld van zijn stokje, toen de beul het op zijn verzoek kort met hem maakte.

10 Michiel de Ruyter (1607-1676) ging voor een uitwedstrijd van Oranje mee naar Londen (1667), joeg daar als blauwgeruiten hooligan iedereen de stuipen op het lijf, sloopte nog een juweel (de ketting van Chatham) en jatte op de terugweg Charles (het admiraalschip) mee. Het bleef nog lang onrustig in de binnenstad.

11 Christophorus Buys Ballot (1817-1890), meteoroloog en oprichter van het KNMI, had als collega van Erwin Kroll een goed oog op de wind.

12 Floris de Vijfde, graaf van Holland (1254-1296) had een eigen tv- serie, werd gevangen genomen in Biervliet maar ontsnapte, ontwikkelde zich tot een Europeaan, werd als God der Boeren opnieuw gearresteerd en kwam te paard om het leven Muiderberg.

13 Pieter Ondaatje (1758-1818) had als patriottenleider het vaderland lief, droeg absoluut geen oranje, heette geen Kees maar was het wel.

14 Laurens Janszoon Coster (-1484) had in Haarlem naar men zegt een wereldprimeur met letters, waarbij anderen beweren dat hij loog dat het gedrukt stond.

15 Sjoukje Bokma de Boer (1860-1939) had, als schrijfster Nienke van Hichtum van 'Afke's Tiental' wel twee handen vol aan haar kinderen.

16 Ko van Dijk (1916-1978) had met die bulderlach weinig van een doorsneehandelsreiziger, vermomde zich eens op het toneel in nonnenkostuum om zo dicht mogelijk bij geliefde te staan en werd door vaderlijk zwaard verjaagd.

17 Eduard Douwes Dekker (1820-1887) heeft veel geleden (Multatuli) in Indië, maar zijn vrouw Tine ook.

18 Belle van Zuylen (1741-1805) hield er een grote verzameling huwelijkskandidaten op na, pikte er tenslotte een Zwitserse uit om mee te trouwen, maar bleef tussen de regels in haar vele Franse romans en brieven door een twijfelaar.

19 Piet Hein (1577-1629) incasseerde in de Baai van Matanzas 12 miljoen, waarvan 8 miljoen aan zilver, maar mocht na thuiskomst niet afdelen, waarna zijn maten aan het muiten sloegen.

20 Rembrandt van Rijn (1606-1669) is in zijn geboortestad Leiden schromelijk tekort gedaan, maar wordt in zijn huis in Amsterdam en ver daarbuiten bewonderd als een oude meester van wereldformaat.

21 Anne Frank (1929-1945) is met tien miljoen verkochte boeken de bekendste Nederlandse schrijfster in binnen- en buitenland.

22 Christiaan Huygens (1629-1695) is nu op de rug van de raket Cassini op weg naar Saturnus waar hij vroeger met zijn zelfgemaakte sterrenkijker zo vaak naar gekeken heeft.

23 Suze Groeneweg (1875-1940) kreeg alleen steun van mannen, toen ze als primeur werd toegelaten tot de politieke arena (de Tweede Kamer). Maar haar optreden was in strijd met de natuur, vond de premier. Nu heeft ze een Kamer in de Kamer.

24 Adriaan Florensz Boeyens (1459-1523) kreeg als enige Nederlander ooit witte rook in Rome en werd paus Adrianus VI.

25 Aletta Jacobs (1854-1929) kreeg van Thorbecke pas op zijn sterfbed permissie om een jaar op proef in Groningen te studeren.

26 Hans Willem baron van Bentinck (1649-1709) kroop met al zijn aangeboren adellijkheid zestien dagen bij Willem III onder de wol, zogenaamd om er voor te zorgen dat zijn pokken zouden uitkomen.

27 Willem Drees (1886-1988) laat nog steeds door veel mensen van zich trekken.

28 Greet Hofmans (1894-1968) leeft in de journalistiek voort als een hoffelijk geheim, waarover misschien wel de leugen regeert.

29 Herman Gorter (1864-1927) legde zijn ei in Mei.

30 Maria Louisa van Hessen-Kassel (1688-1765) liet zich vanwege jicht en reuma door Leeuwarden vervoeren in een draagstoel, riep kinderen die op straat haar erenaam 'Maaike Meu' aanhieven toe dat ze vlug naar huis moesten ('jullie moeder bakt pannenkoeken') en deed het werk voor haar zoon en kleinzoon. Wacht met twee schedels in haar kist op de jongste dag.

31 Claesdochter (-1527) maakte in Monnickendam met het heilig oliesel liever de sla aan en werd om haar geloof op de brandstapel gezet.

32 Anna Maria Schuurman (1607-1678) mocht in Utrecht bij uitzondering colleges (van Voetius) volgen achter een gordijn.

33 Amalia van Solms-Braunfels (1602-1675) mocht op aandringen van haar stervende zwager (Maurits) het hof maken op Huis ten Bosch; zij trouwde met Frederik Hendrik en samen trokken zij in het paleis in Den Haag.

34 Dorus Rijkers (1847-1928) moest (als redder) roeien met de riemen die hij had en deed dat zo heldhaftig dat hij er nog steeds voor wordt geprezen.

35 Hendrik Jut (-1878) ontliep bij zijn leven nog net de doodstraf, maar wordt na zijn overlijden (als kermisattractie) nog voortdurend een kopje kleiner gemaakt.

36 Vincent van Gogh (1853-1890) ontsteeg door zijn genialiteit het Nederlandse landschap, liet zijn oor niet hangen naar de gevestigde orde en werd een topper in Frankrijk en de rest van de wereld.

37 Jacob Roggeveen (1659-1729) ontwaarde op een paasmorgen mysterieuze beelden op een ver eiland (Paaseiland).

38 Hugo de Groot (1583-1645) overleed hooggeleerd met de laatste woorden 'Ik hoor uw stem goed, maar ik begrijp nauwelijks wat u zegt' en werd (na 24 jaar) opnieuw gekist.

39 Willem II, graaf van Holland (1227-1256) plantte de eerste voetstappen in de Ridderzaal, zakte vervolgens bij Hoogwoud door het ijs en werd door vrienden omgelegd.

40 Maria Sibylla Merian (1647-1717) reisde op kosten van de overheid naar Suriname om rupsen en wormen te schilderen.

41 Wilhelmina Drucker (1847-1925) richtte de V.V.V. (Vrije Vrouwen Vereniging) op, die duidelijk niet bedoeld was voor de komende en gaande 'man'.

42 Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872) schafte de slavernij af en had misschien (na conflicten) met het koningshuis wel hetzelfde willen doen.

43 Jeroen Bosch (ca 1450-1516) schitterde met zijn 'circus' van duivelsgedrochten en hellegewrochten.

44 François Haverschmidt of Piet Paaltjens (1835-1894) schreef in een Friese pastorie: 'Hoor ik op Sempre een waldhoorn / Of ook wel een turksche trom / Dan moet ik zo bitter wenen / En – ik weet zelf niet waarom'.

45 Willem Beukelsz (-begin 14de eeuw) stelde rottende vis aan de kaak.

46 Aleid van Poeigeest (-1392) stamde af van de kabeljauwen, voorzag in haar levensonderhoud als hofdame en maitresse, zat vast in de Burcht van Leiden en werd door de hoeken uit de weg geruimd.

47 Willem Barentsz (1550-1597) stierf op 76 graden noorderbreedte.

48 Dirk III, graaf van Holland (-1039) stond in een reeks van graven, liet bij Vlaardingen een aardig optrekje bouwen en verdiende daar goed aan rekeningvaren (tol) op de Nieuwe Maas.

49 Franciscus Gomarus (1563-1641) studeerde onder andere in Oxford, Cambridge en Heidelberg, was hoogleraar in Leiden, Saumur en Groningen en twistte in Dordrecht.

50 Samuel van Houten (1837-1930) stuurde kinderen de fabriek uit.

51 Geert Groote (1340-1384) suggereerde wel eens dat hij ontucht had gepleegd van Parijs tot Praag, maar dat was om zijn bekering tot het Gemene Leven en zijn redevoeringen tegen het zedenbesef meer cachet te geven.

52 Menno Simonsz (1496-1561) trok van leer tegen Jan van Leiden en brengt in Pingjum nog steeds mede-broeders en andere volgelingen uit de hele wereld op de been.

53 Hortense de Beauharnais (1783-1837) trouwde met stiefoom (Lodewijk Napoleon) en werd de eerste koningin van Holland.

54 Gerbrand Bredero (1585-1618) vereeuwigde Vinkeveen, verviel in vele vergeefse verliefdheden en verkondigde dan ook dat het kan verkeren.

55 Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) vergaarde Europese roem, hoewel er in Nederland geen werk van hem gedrukt is, en wordt gezien als een voorloper van J.S. Bach.

56 Piet Mondriaan (1872-1944) verhuisde onlangs voor 82 miljoen van de slaapkamer van mevrouw Neuhouse via de Nederlandsche Bank naar het Haags Gemeentemuseum.

57 Audrey Hepburn (1929-1993) verkocht met die hertenogen bloemen, was met die zwanenhals een beroemde Vespa-amazone en heeft als kleinkind van een Arnhemse burgemeester een Spaans gewas doorstaan.

58 Pieter Stuyvesant (1592-1672) verkoos de zee boven de preekstoel, verloor een been op Sint Maarten en hield het andere (tevergeefs) stijf in Nieuw-Amsterdam.

59 Adela (ca 1000) vermoordde haar bloedeigen zoon en moeder en zou met haar bijna even wrede manlief Balderik zo door kunnen voor het echtpaar MacBeth van de Betuwe.

60 Jan van Speyk (1802-1831) vervulde een heldenrol en was Wubbo Ockels in Antwerpen mooi voor.

61 Liduina van Schiedam (1380-1433) viel bij het schaatsen op het ijs, brak een rib en had daar nog levenslang last van.

62 Jonkvrouw Christine Wittewaall van Stoetwegen (1901-1986) voelde zich door adel verplicht te zeggen dat het gekkenwerk was.

63 Aakje van Enkhuizen (ca 1650) voer naar Antwerpen en kwam daar in grote moeilijkheden vanwege een spreekwoordelijke nieuwsgierigheid.

64 Jean-Louis Pisuisse (1880-1927) vond dat je als mens moest durven leven, maar wist op het Rembrandtsplein ook als een held te sterven.

65 Jacoba van Beieren (1401-1436) was al jong weduwe, verklaarde tweede huwelijk ongeldig, (her)trouwde in Engeland, werd daar bedrogen, mocht in Delft wel zoenen maar niet huwen, belandde in het gevang en ontsnapte in mannenkleren, trouwde opnieuw, maar stierf uiteindelijk aan de tering.

66 Annie M.G. Schmdt (1911-1995) was als inktbeambte lekker stout en deed nooit wat haar moeder zei.

67 Johannes Brugman (ca 1400-1473) was als pater welbespraakt, hield Kampen zelfs eens vijf uur in de ban en liet zich voor zijn redevoeringen uitbetalen in zoete wijn.

68 Jan van der Heyden (1637-1712) was de eerste spuiter in Amsterdam.

69 Maarten van Rossum (ca 1499-1555) was de killer van de Veluwe en Den Haag en zit daar nog steeds, nu in brons, van te genieten op zijn roofburcht de Cannenburg.

70 Jacob van Maerlant (1e helft 13e eeuw-1300) was een aantal jaren koster in de buurt van Den Briel, maar keek de meeste tijd in de Spieghel Historiael in Damme.

71 Wilhelmina van Pruisen (1751-1820) was een bijdehandje vergeleken met Willem en toen ze in de buurt van Gouda werd gearresteerd, riep ze onmiddellijk haar broer te hulp. Dat werd oorlog.

72 Desiderius Erasmus (1469-1536) was een kind van een pastoor uit de buurt van Gouda, liet zich onderhouden door de barones van Veere, trok te paard over de Alpen en stak de loftrompet op de zotheid.

73 Pieter Bos (1847-1902) was een meester in kaarten; daar spreekt de schooljeugd nog over.

74 Jacob Cats (1577-1660) was een vadertje, maar vond kinderen maar hinderen.

75 Abe Lenstra (1920-1985) was god in Friesland.

76 Abraham Kuyper (1837-1920) was een wereldreiziger, maar beperkte zich in geestelijk opzicht tot het eigen erf en organiseerde een parade van mannenbroeders.

77 Mary Servaes-Beij (1919-1998) was er zelf niet meer bij toen haar slaapkamer werd geveild, maar dat mocht geen naam hebben.

78 Anna van Kleef (1515-1557) was in haar portret mooier dan in het echt, waarna Hendrik (de Achtste) haar snel inruilde voor zijn volgende echtsvriendin en haar ter compensatie de titel 'zuster van de koning' en een jaarwedde gaf.

79 Beatrijs van Nazareth (1206-1268) was niet de muze van Dante, maar beschreef alvorens het klooster in te gaan eerst zeven manieren om lief te hebben.

80 Cornelis Lely (1854-1929) was onder meer gouverneur van Suriname en politicus, maar geniet vooral faam als een dijk van een bouwer.

81 Jan Klaassen (midden 17e eeuw) was trompetter in het leger van prins Willem II en ging na zijn diensttijd spelen op de Dam.

82 Jan Adrieanszoon Leeghwater (1575-1650) was uitvinder van het duikerspak, kon bijna een uur lang onder water blijven en legde meren droog in Zuid-Frankrijk, Lotharingen, Holstein en Noord-Holland.

83 Willem Bartjens (1569-1638) was zo eenvoudig en nauwkeurig in het rekenen dat er nu nog 'volgens' zijn methode gewerkt wordt.

84 Jan van Schaffelaar (-1482) werd bij val van de toren hartstochtelijk toegejuicht.

85 Jan Pieterszoon Coen (1587-1629) werd er thuis voor nootmuskaat en foelie op uitgestuurd, maar kwam met bloed aan de handen terug.

86 Margaretha Geertruida Zelle (1876-1917) werd geboren in een petten- en hoedenwinkel, stond in de schijnwerpers van de Olympia en de Scala, dacht dat in de liefde en de oorlog alles geoorloofd was en stierf als 'Oog van de Dag' (Mata Hari) niet in bed.

87 Herman Boerhave (1668-1738) werd gezien als 'leraar van geheel Europa', maar was vooral geneesheer en kwam in de praktijk bijna niet buiten zijn Leidse Tuin.

88 Jaap Eden (1873-1925) werd in hetzelfde jaar wereldkampioen op dunne ijzers én dunne bandjes.

89 Ada, gravin van Holland (ca 1185-1223) werd op 18-jarige leeftijd in het zadel gehesen, had maar één jaar de wind eronder, is vervolgens door oom Willem aan de kant gezet en tenslotte uitgehongerd in de Leidse Burcht.

90 Hadewych (midden 13e eeuw) werd pas na zes eeuwen beroemd vanwege haar mystieke gedichten en brandende liefdespoëzie.

91 Kenau Simonsdochter Hasselaar (1526-1588) werd ten onrechte versleten voor een legendarische helleveeg, maar was een eerzame ingezetene van Haarlem die alleen hielp om de muur te repareren.

92 Greate Pier (-1520) werd van Kimswerd tot Sneek gevierd om zijn krachtdadig optreden maar was buiten het beste land van aarde gevreesd vanwege brandstichting en piraterij.

93 Willem van Oranje (1533-1584) werd voor zwijgzaam versleten, maar had bij zijn dood toch een mooie tekst over zijn ziel en zijn arme volk.

94 Catharina Mulder (1723-1798) werkte als Kaat Mossel in de vis in Rotterdam en was zo'n enorme Oranje-fan dat ze in het gevang belandde.

95 Betje Wolff (1738-1804) woonde eerst met dominee en daarna met penvriendin in het jongste Werelderfgoed van Nederland, de Beemster.

96 Hugo de Vries (1848-1935) zette de bloemetjes buiten en ontdekte ook waar ze vandaan kwamen.

97 Jan van Eyck (ca 1370-1441) zette de Domtoren van Utrecht op een altaar in Gent.

98 Pieter van der Werff (1529-1603) zette een ontzettende hutspot traditie in gang.

99 Abel Tasman (1603-1659) zette Van Diemensland op de kaart en kreeg daarvoor een monument in Australië.

100 Charlotte van Pallandt (1898-1998) zette Wilhehnina als 'theemuts' voor Paleis Noordeinde en de drenkeling op de boulevard van Noordwijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden