Opleggen maatschappelijke stage werkt funest

Een maatschappelijke stage voor jongeren wordt alleen een succes op vrijwillige basis. Een sociale dienstplicht werkt bij jongeren averechts. Bovendien gaat dat in tegen de trend dat elke jongere zich individueel moet ontplooien.

Jelmer Uitentuis en Gonca Kurum

Het kabinet wil een vrijwillige maatschappelijke stage invoeren voor jongeren. Tien middelbare scholen doen mee aan een proef die na de zomer start. In navolging van de Utrechtse pedagoog Dolf Hautvast en CDA-Kamerlid T. de Kok pleitte Trouw in haar commentaar van 30 juli voor invoering van een brede sociale dienstplicht.

Zo'n verplichte sociale stage is niet meer van deze tijd. De sociale dienstplicht is een beperking van de vrijheid van jongeren om zich te ontwikkelen zoals zij voorstaan. Dat werkt averechts. De motivatie om zo'n verplicht dienstjaar aan te gaan is miniem en past niet in de huidige trend waarin ieder individu de eigen ontwikkeling en carrière vormgeeft.

Het ontbreken van de motivatie bij jongeren om eraan mee te werken, zal het fundament onder de sociale dienstplicht wegnemen. De sociale dienstplicht heeft ook tot gevolg dat er verdringing op de arbeidsmarkt plaatsvindt. Terwijl de maatschappelijke stage juist alleen maar banen oplevert, omdat begeleiding van deze stage veel tijd vergt.

Zowel de voorstanders van de invoering van de sociale dienstplicht als die van een maatschappelijke stage hanteren een negatieve reden voor de kennismaking van scholieren met de maatschappij. In de woorden van CDA-kamerlid Aart Mosterd: jongeren moeten maar eens merken dat er meer is dan hun eigen wereldje en moeten merken welke normen en waarden van belang zijn. Vanuit zo'n redenering zal geen enkele jongere bereid zijn welke maatschappelijke stage dan ook te volgen. Het feit dat bijna de helft van de jongeren al aan een of meerdere soorten vrijwilligerswerk doet, wordt buiten beschouwing gelaten. Ook houden de volwassen pleitbezorgers van een jongerenstage in de samenleving geen rekening met de redenen die jongeren hebben om zich in te zetten voor hun sportvereniging, een culturele instelling of een jongerencentrum.

In het Nationaal Jeugddebat werd jongeren vorig jaar gevraagd naar hun drijfveren om aan vrijwilligerswerk te doen. Ze noemden vooral voldoening, waardering en gezelligheid. Uit datzelfde Jeugddebat kwam dat 60 procent van de jongeren in Nederland een maatschappelijke stage zou volgen als die aangeboden wordt zoals door ons voorgesteld.

Volgens die formule moeten scholieren de stageplek als nuttig ervaren, de school moet zorgdragen voor goede begeleiding, de stage komt niet bovenop het lesprogramma maar komt in plaats van een ander vak en er moet jaarlijks een uitgebreide campagne komen om jongeren te attenderen op de maatschappelijke stage en duidelijk te maken dat dat gewoon leuk en nuttig is. De vrijwilligheid van de stage staat buiten kijf. Uiteindelijk moeten de jongeren het doen, dus hun draagvlak is essentieel.

Het lijkt wel of de critici van het kabinetsvoorstel kiezen voor een sociale dienstplicht vanwege het groeiend gebrek aan vrijwilligers, of op zoek zijn naar goedkope semi-werknemers die de gevolgen van de vergrijzing op kunnen vangen. Wil de maatschappelijke stage of het sociale dienstjaar echter succesvol zijn, dan moet het tegemoetkomen aan en passen in de leefwereld van jongeren en bijdragen aan hun ontwikkeling en als laatste voldoening, waardering en gezelligheid bieden.

Aan jongeren zelf moet gevraagd worden hoe zij deze maatschappelijke stage zouden willen zien, en hoe zij, als ze die eenmaal hebben gedaan, die hebben ervaren. Jongeren leren ervan en staan daardoor beter en steviger in de maatschappij. Ze leren meedoen, erover na te denken, en voor zichzelf keuzes te maken. Dit heeft zijn positieve weerslag op alle generaties in de gehele samenleving. Het alternatief dat de critici van een vrijwillige stage voorstellen, de sociale dienstplicht, steekt daar slechts schraal tegen af en is praktisch veel moeilijker te realiseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden