Opkomst vingerafdruk zorgde niet voor een privacydebat

Een DNA-onderzoek zorgde voor een doorbraak in de zaak-Marianne Vaatstra. Ruim een eeuw geleden maakte Nederland kennis met een andere noviteit: de vingerafdruk.

Een zesjarig jongetje en zijn vierjarige zusje waren op beestachtige wijze vermoord. De moeder, de 27-jarige Francisca Rojas, kon het - zeer geëmotioneerd - navertellen. Ze had een snee in haar keel. En ze wees een verdachte aan: haar buurman, Pedro Velázquez.

Al met al leek deze moordzaak in de zomer van 1892 in Necochea (vlakbij Buenos Aires) eenvoudig op te lossen voor de speurders van de Argentijnse politie. De werkelijkheid bleek echter net wat gecompliceerder in elkaar te zitten.

De buurman wilde maar niet bekennen. Op zoek naar nieuwe aanknopingspunten vonden agenten een bloedige vingerafdruk op een deurpost. De moeder bezwoer dat ze de lijken van haar kinderen niet had aangeraakt. Dit moest dus een spoor van de dader zijn.

De vingerafdruk van de buurman bleek er heel anders uit te zien. Het spoor was wel degelijk afkomstig van de moeder. Nu ze kritisch bevraagd werd, sloeg ze door. Kinderloos zou ze aantrekkelijker zijn voor een beoogde minnaar. De snee in haar hals was geen half werk van een brute overvaller, maar een truc van haarzelf, bedoeld om de politie te misleiden.

De wereldprimeur van de eerste misdaad opgelost met vingerafdrukken kon voor een belangrijk deel op het conto worden geschreven van Juan Vucetich. De uit Kroatië afkomstige immigrant, van huis uit antropoloog, begon in het begin van de jaren negentig van de negentiende eeuw te pionieren met dactyloscopie, de wetenschap der vingerafdrukken. Hij zou uiteindelijk in Buenos Aires een speciaal centrum voor de Argentijnse justitie opzetten.

Op conferenties elders in de wereld en via publicaties verspreidde hij zijn kennis over de rest van de wereld. Intussen nam hij kennis van inzichten van andere deskundigen. Behalve Vucetich waren vooral Britten verantwoordelijk voor grote stappen vooruit in het gebruik en de herkenning van vingerafdrukken.

William Herschell experimenteerde als ambtenaar in Brits-Indië vanaf 1858 met het gebruik bij het uitbetalen aan arbeiders. Het kon dubbel uitkeren, helpen voorkomen. Zijn in Japan werkzame landgenoot Henry Faulds, een arts, ontdekte in 1879 een methode om normaal gesproken onzichtbare vingerafdrukken alsnog zichtbaar te maken.

Dankzij Vucetich en Britten als Francis Galton en Edward Henry werden in de jaren negentig van de negentiende eeuw de classificatiesystemen, onder meer aan de hand van verschillende types, verbeterd. Dat vergemakkelijkte de zoektocht naar een match tussen een bij een misdrijf gevonden vingerafdruk en de vingerafdrukken in voorraad.

Begin twintigste eeuw kwam het gebruik van dactyloscopie voor opsporingsdoeleinden pas goed van de grond. Scotland Yard zette in Europa de toon. In 1902 kon in Groot-Brittannië voor het eerst een inbreker veroordeeld worden op basis van vingerafdrukken.

In Nederland zette de Rotterdamse politie met hulp van de apotheker en forensisch geïnteresseerde Co van Ledden Hulsebosch vanaf 1904 de eerste schreden op dit nieuwe terrein. De eerste regelgeving, het koninklijk besluit dactyloscopisch signalement, volgde pas twee jaar later. In 1908 werd voor het eerst een verdachte aangehouden naar aanleiding van vingerafdrukken, bijna vanzelfsprekend in Rotterdam.

De ethische kanten van het gebruik van deze unieke lichaamskenmerken en het opslaan ervan zorgden nauwelijks voor debatten. Privacy was een veel minder heet hangijzer dan vandaag de dag. Als de criminaliteit werd bestreden, was veel geoorloofd.

Er was hooguit discussie over de moeite die speurders zich moesten getroosten. Naarmate de tijd vorderde, maakten nieuwe methodes het werk gemakkelijker. In 1926 beschikte de Amsterdamse politie over 20.973 vingerafdrukken en leverde 70 gevonden sporen 37 matches op. In 1936 was het slagingspercentage al flink hoger. Bij 37.572 vingerafdrukken op voorraad, werd bij 119 sporen in 103 gevallen de verdachte gevonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden