Opkomst burgermilities in Atjeh

In de strijd tegen de rebellen zet het militaire bestuur in Atjeh als nieuw wapen burger-milities in. Activisten vrezen voor een burgeroorlog.

JAKARTA - Met bamboestokken verzamelden duizenden Atjeeërs zich afgelopen week op het voetbalveld van het stadje Sigli, in de regio Pidie waar tot voor kort het hoofdkwartier van de Gam zat, de rebellenbeweging die al 26 jaar voor onafhankelijkheid vecht. Maar het hoogtepunt van déze massabijeenkomst was de oprichting van de Beweging tegen Separatisme in Atjeh. ,,Weg met de rebellen'' en ,,Lang leve de Eenheidsstaat Indonesië'', scandeerden de Atjeeërs. Zelfs kleine kinderen zwaaiden er met hun bamboestokjes.

,,De bijeenkomst is geregisseerd door het militaire bestuur in Atjeh'', zegt voorzitter Usman Hamid van de mensenrechtenorganisatie Kontras. Hij kent voorzitter Zulkifli Gade van deze nieuwe anti-separatistische beweging. Zulkifli is eveneens de leider van de lokale Pemuda Panca Marga, een zogenaamde jongerenorganisatie, maar in werkelijkheid een militiegroep. Leden van de Pemuda vielen onlangs Usmans kantoor in Jakarta aan, omdat hij in de media regelmatig de militaire noodtoestand in Atjeh bekritiseert.

Op tal van plekken in Atjeh richt het leger momenteel burgermilities op. Zoals in het westen van de provincie waar afgelopen week 15000 Atjeeërs 'spontaan' de Anti-Vrij Atjeh Beweging uitriepen. Een van de nieuwe leiders is de secretaris van de FKPPI, het Forum voor Kinderen van Militairen, in feite ook een schuilnaam voor een militiegroep.

Vanuit Atjeh durft een mensenrechtenactivist alleen op basis van anonimiteit te reageren. Sinds het uitroepen van de militaire noodtoestand in mei zijn ruim 500 activisten gearresteerd onder het mom dat ze de rebellen zouden steunen. Buitenlandse journalisten of waarnemers mogen Atjeh niet meer in. Indonesische journalisten kunnen zich er alleen aan de hand van de militairen bewegen. ,,De militairen dwongen ons afgelopen week naar de massabetoging te gaan. Niemand wilde maar we durfden niet te weigeren'', vertelt de activist aan de telefoon.

Milities zijn geen nieuw verschijnsel in Atjeh. Gewapende Jakarta-getrouwen opereren in het geheim. Het leger gebruikt deze jongens als gids of als verklikker. In zwarte pakken en met bivakmutsen op vallen ze soms burgers aan. In een vissersdorpje in Oost-Atjeh schoten ze afgelopen mei een jongetje van twaalf jaar dood. Zijn nichtje was getuige. De acties zijn bedoeld om angst onder de bevolking te zaaien, in de hoop dat de Atjeeërs zich af zullen keren van de rebellen.

,,Door nu burgers als milities in te zetten riskeert het militaire bestuur een burgeroorlog in Atjeh'', zegt activist Usman. ,,Maar dat is hun strategie. Mocht het leger ooit Atjeh moeten verlaten dan vrezen de Atjeeërs wraakacties van de rebellen. Dus hoopt het leger dat het volk dan het leger zal smeken om te blijven''.

Dat het leger nog lang niet weg wil uit Atjeh blijkt uit nog geheime plannen. Activist Usman was afgelopen week in Atjeh op uitnodiging van de minister voor veiligheidszaken Susilo Bambang Yudhoyono. Tijdens een besloten vergadering presenteerde het militaire bestuur de plannen voor volgend jaar. Zeker tot oktober 2004 blijft de militaire noodtoestand van kracht.

Dat staan haaks op uitspraken van de minister. Die verklaarde afgelopen week dat Atjeh nu veilig is en de militaire noodtoestand wellicht snel wordt ingetrokken. ,,Propaganda'', zegt activist Usman en hij verwijst naar het recente rapport van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Daaruit blijkt dat executies, verkrachtingen en plunderingen in de afgelopen tijd schrikbarend zijn toegenomen.

,,Atjeh is compleet geïsoleerd'', zucht Usman. ,,Pas als de militaire noodtoestand wordt afgeschaft, horen we over de gruwelijke misstanden. Dat gebeurde ook na de vorige militaire noodtoestand die in 1998 na tien jaar werd ingetrokken. Ruim 10000 mensen bleken toen gedood''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden