Ophelia moest maar eens wat doortastender dood

Marie-Louise Stheins ('Reigen') is samen met Sacha Bulthuis ('De herinnering') en Chris Nietvelt ('De dame met de camelia's') genomineerd voor de Theo d'Or. Morgenavond wordt bekendgemaakt wie de 'beste vrouwelijke hoofdrol' van het afgelopen seizoen is.

Haar eerste kennismaking met regisseur Dirk Tanghe was meteen raak. Op auditie voor een Opheliarol stelde Marie-Louise Stheins waarom Ophelia nooit eens kwaad zo niet woedend op Hamlet en de anderen wordt. Waarom zij zo lijdzaam en wachtend handelt. Moest Ophelia niet eens provocerend verschijnen, door bijvoorbeeld naakt op te komen als oom Claudius weer eens duister zit te vergaderen? En de zelfmoord moest agressiever dan die slappe verdrinkingsdood. Tanghe keek lang en ernstig in haar amandelvormige ogen -naar later bleek om haar gezichtsuitdrukking te polsen- en besliste zonder dralen: ,,Je hebt die rol.''

In Stheins' ogen moest Ophelia gedrapeerd in een vuilcontainer aan haar einde komen, de polsen doorgesneden en de scharen nog in de handen. Aangezien Shakespeare Ophelia's dood niet toont maar door Hamlets moeder laat berichten, kwam het zo ver niet. Wel besloot Stheins haar Ophelia-slot scène met opgestoken middelvinger. Zie aan: haar Ophelia was niet ongezien 'daar bij die wilg die groeit over de beek (-) de modderdood' ingesukkeld. Sindsdien werkte zij in hartstochtelijke regelmaat met Tanghe; van Molières 'Tartuffe', Bernhards 'De wereldverbeteraar' tot en met Schnitzlers 'Reigen'. Samen met de Vlaamse auteur en acteur Peter de Graef ontstond zowaar een theatrale drie-eenheid. Tanghe noemt Stheins en De Graef zijn 'lievelingsacteurs', een typering die Stheins in verlegenheid brengt, want hoe zit het dan met al die andere Vlaamse en Nederlandse acteurs met wie Tanghe werkt. ,,Ik denk dat hij alleen bedoelt: ik ben zo trots op jullie.''

Al vanaf haar Bredase kinderjaren was duidelijk dat er in het leven maar een ding belang heeft: theater. Nu ja; haar drie kinderen zijn nog belangrijker, maar dat wist zij toen nog niet. Haar schoolvriendinnetje Rita Horst (die filmregisseur zou worden) besloot dat zij met z'n tweetjes naar de Arnhemse toneelschool zouden gaan. Naief en onwetend liet Stheins zich naar Arnhem leiden, waar zich hun wegen even prompt als dramatisch scheidden: Horst werd niet en Stheins werd wel aangenomen. Onder Peter de Baan was het politieke engagement daar aan het wegebben, de opleiding richtte zich vooral op techniek en spel, de onbevangen Stheins liet zich 'makkelijk modelleren'. Als afstudeerproject hoefde ze geen klassiek stuk te doen, maar improviseerde al dansend en musicerend. ,,Holy shit: hoe heette dat stuk ook al weer?''

In het kielzog van De Baan trok ze mee naar de wereldverbeterende toneelgroep Sater, waar ze duchtig werd ingewijd in de geheimen van feminisme & socialisme. Klassieke schismata -'altijd tekens van verval; ik was teleurgesteld dat het zo afliep'- in de artistieke leiding luidden ook haar eigen vertrek in, waarop Stheins bij de Personatroupe van Agaath Witteman belandde. ,,Ik heb mij daar erg gelukkig gevoeld. Agaath wist onder woorden te brengen wat ik dacht, en ik kon op het toneel emotioneel voelbaar maken wat zij psychologisch bedoelde. We waren elkaars alter ego.'' Volgden vrije producties met Jacqueline Blom door stad en land, een kortstondige verbintenis met het net opgerichte Nationale Toneel, waar in Hans Croisets Haagse nadagen ,,jonge acteurs met de oude garde en andersom probeerden te integreren'', en freelance-rollen (Tsjechovs 'Drie zusters') bij het Theater van het Oosten.

,,Mijn theater'', formuleerde Dirk Tanghe eens, ,,gaat eigenlijk alleen maar over iemand die roept: 'Mamaááh!' Niet dat we de hele dag lopen te wanhopen, en toch bindt die basale twijfel Tanghe, De Graef en mij. Alledrie hebben we een krankzinnige jeugd gehad, en wij hoeven elkaar daar niet veel over te vertellen om elkaar toch te begrijpen. Ik was pas 35 toen ik Martha uit 'Who's afraid of Virginia Woolf' speelde. Peter de Graef speelde George. Wat was dat erg! Je haalt zo veel stront naar boven, waar je zelf niet meer naar wilt kijken. Ik zal wel een haat/liefdeverhouding met Peter hebben: we maken ruzies, maanden kunnen we elkaar niet zien, en na een halfjaar 'moeten we weer'. Tijdens de repetities van 'De wereldverbeteraar' was Peter net gescheiden, ik verlaten, en Dirks vader net overleden. Maar we komen ons leven ook wel zonder elkaar door, hoor.''

Zolang Tanghe ziek is (hij is manisch depressief) keert Stheins niet bij zijn Utrechtse Paardenkathedraal terug. Maar eens zien of er bij Het Nationale Toneel, De Appel of de Trust ('kan ik sinds 20 jaar weer eens op de fiets naar mijn werk') wat te doen valt. Ondertussen speelt zij in het door Peter de Graef geschreven 'Manfred', dat hij bij de Trust regisseert. ,,Ik zoek nog iemand van jouw leeftijd'', zei hij haar. Typisch De Graef: ze speelt een moeder van 63 jaar, met Jappe Claes als haar zoon. Ze wil elke rol aanpakken ,,zolang het geen onzin is en ik niet het gevoel krijg alleen maar langs te schuiven.''

Of ze nog commentaar op de Raad voor Cultuur heeft? ,,Nee! Bluwhf! Het is natuurlijk erg wat De Appel en Orkater boven het hoofd hangt, maar die bezuinigingen in gezondheidszorg en onderwijs zijn pas echt verschrikkelijk. Onuitvoerbare nieranalyses, verplegers uit het buitenland halen -waar is die klotewereld mee bezig!''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden