Opheffen anonimiteit doet voorraden slinken

AMTERDAM - De Britse spermabanken zijn bijna door hun voorraden heen. Daarom overwegen ze om zaad uit Denemarken te importeren. In Nederland is donorzaad eveneens schaars, en dat zal alleen veranderen als donoren ook in de toekomst anoniem mogen blijven.

Van een onzer verslaggevers

De Britse arts Richard Fleming meldde dit weekend in de Independant on Sunday dat zijn eigen spermabank in Glasgow over nog slechts één donor beschikt, goed voor nog ongeveer tien zwangerschappen. Daarna moet de kliniek 'nee' gaan verkopen. Een spermabank in Bristol gaf 100 000 gulden uit aan een advertentiecampagne. Die leverde één man op. Fleming wijt de teloorgang van de Britse spermabanken aan twee zaken. Voorheen kregen de donoren vijftig gulden en een onkostenvergoeding, maar dat mag niet meer. Belangrijker is dat kinderen die met donorzaad worden verwekt, in de toekomst mogelijk het recht krijgen te weten wie hun biologische vader is.

IJskast

In Nederland deed oud-minister Hirsch Ballin (CDA) al in 1994 een voorstel met dezelfde strekking. Dat plan veroorzaakte grote commotie in de Tweede Kamer. Vorig najaar haalden toenmalig staatssecretaris Schmitz (Justitie) en minister Borst (Volksgezondheid) het plan weer uit de ijskast. Ook voor hen was de anonimiteit van de zaaddonor niet heilig. Als het kind ernstig lijdt onder het niet weten wie de vader is, moet de identiteit van de donor worden prijsgegeven, vonden Schmitz en Borst.

De Nederlands-Belgische vereniging voor kunstmatige inseminatie (NBVKI) reageerde met alarmerende cijfers. De dreigende invoering van de wet zou hebben geleid tot halvering van het aantal spermadonoren vergeleken met 1990. Minister Korthals trok het wetsvoorstel daarop in om er opnieuw over na te denken. Daar is hij nu nog mee bezig.

Het tij is nog niet gekeerd, aldus NBVKI-voorzitter J. de Bruyn. In 1990 waren er 22 spermabanken, afgelopen zomer nog twaalf. Inmiddels zijn er weer één of twee klinieken gesloten. Van de 1100 donoren in het begin van de jaren negentig zijn er een kleine 500 over. “Als het wetsvoorstel doorgaat, blijven daar nog geen honderd van over”, voorspelt De Bruyn. De wachtlijsten voor de Nederlandse spermabanken lopen nu al uiteen van zes maanden tot drie jaar.

De Britse arts Fleming ziet nog maar één oplossing om een einde te maken aan het nijpende tekort aan donorzaad: import uit bijvoorbeeld Denemarken. De Cryos spermabank in het Deense Aarhus heeft maar liefst tweehonderd geschikte donoren. Fleming heeft daarom een verzoek ingediend om het verbod op import van menselijk zaad op te heffen. Daarover heeft de Britse overheid nog geen uitsluitsel gegeven.

Volgens De Bruyn is import geen oplossing. Denemarken levert alleen zaad, zonder het naamkaartje van de vader. Dat zal hier straks net zo goed verboden zijn als anoniem zaad van een Nederlandse man, als het oorspronkelijke wetsvoorstel er doorkomt.

Met wervende publiekscampagnes heeft De Bruyn - net als zijn Britse collega's - slechte ervaringen. Dat levert maar weinig nieuwe donoren op. Een financiële vergoeding is al evenmin de oplossing. Woordvoerster R. de Jong van het Medisch centrum voor geboorteregeling in Leiden wijst op de Amerikaanse bloedbanken, die geld bieden aan donoren. “Daar komen nu veel zwervers en junkies op af. Die kun je er wel uitfilteren, maar dat kost tijd en geld. Je kunt misschien wel een iets grotere onkostenvergoeding bieden, maar het mag geen inkomen worden.” De Leidse spermabank probeert nu wel donoren te werven met posters in de praktijken van huisartsen en verloskundigen.

Ook al is importzaad geen oplossing, ouders in spe kunnen wel zelf naar het buitenland gaan voor donorzaad. Daarvoor hoeven ze niet naar Denemarken, het kan net zo goed in België. Alleen in Zweden - en straks misschien in Engeland en Nederland - is de anonimiteit van de vader niet gegarandeerd, en het zaad schaars. Aanstaande ouders die naar het buitenlandafreizen, moeten flink in de buidel tasten. Behandelingen in Nederland worden vergoed door het ziekenfonds.

Blijvende garanties voor de anonimiteit is volgens De Bruyn de besteoplossing voor het zaadtekort. Gaat het oorspronkelijke wetsvoorstel door, dan zullen Nederlanders niet alleen naar het buitenland uitwijken: De Bruyn trof al een commerciële zaadhandelaar aan op Internet. Riskant, vindt hij, want voor vruchtbaar en hiv-vrij zaad bestaan geen garanties in zo'n nieuw 'zwart-zaadcircuit'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden