Ophef over varken en bloed in religieus getinte voorstelling

Vijftig jaar na de eerste keer zijn de uitvoeringen van kunstenaar Hermann Nitsch nog even omstreden. Destijds protesteerde de kerk, nu dierenactivisten en de gewone man.

Het voorwerp van discussie ligt op de vroege zaterdagmiddag rustig bij de deuringang. Nog in bevroren staat, gewikkeld in blauw doorschijnend plastic, de poten in de lucht. Sinds Knorretje is er niet meer zoveel ophef over een varken geweest.

„In zo’n beschaafd en liberaal land als Nederland had ik dit niet verwacht”, zegt kunstenaar Hermann Nitsch over de controverse die is gerezen over zijn voorstelling. De Oostenrijker zit op een klapstoeltje op de vloer van de voormalige Zwijsendrukkerij achter het spoorstation van Tilburg. Onderwijl ontgaat hem niets van de voorbereidingen. Zo nu en dan knalt een opmerking door de hal naar een van zijn medewerkers.

Nitsch was afgelopen week de hoofdgast van Incubate. Vijf jaar geleden begonnen als muziekfestival voor punk- en hardcorebandjes, inmiddels zijn alle kunstvormen vertegenwoordigd. Maar underground blijft het. Zo kwam Incubate op het spoor van Nitsch, vertelt organisator Joost Heijthuijsen. „We merkten binnen de Independent Culture dat de naam Herman Nitsch heel vaak terugkwam als inspiratiebron.”

Erbuiten is Nitsch altijd omstreden gebleven, met zijn voorstellingen waarin hij een heidens offerritueel uitvoert, doordrenkt van christelijk liturgische symboliek. Eind jaren vijftig stond de Oostenrijkse katholieke kerk op de achterste benen toen Nitsch zich in zijn eerste ’Aktion’ als Christus met uitgestrekte armen liet ophangen en met bloed overgieten. In Tilburg maakten de laatste weken vooral de gewone man en dierenactivisten zich druk over het aangekondigde schouwspel waarbij dit keer een geslacht varken als offer diende.

Het Comité Dierennoodhulp deed zelfs aangifte van dierenmishandeling bij de Tilburgse politie. De paar honderd nieuwsgierigen die afkwamen op de Aktion moesten zaterdag langs een handjevol demonstranten die borden omhooghielden met teksten als ’Moord is geen kunst’. Actievoerster Sandra van de Werd ziet een groeiende tendens onder kunstenaars om dieren voor hun uitingen te gebruiken, zoals de Nederlandse kunstenares Tinkebell. Een dier mag niet gedood worden ten behoeve van kunst, vindt ze. „Als Nitsch gebruik had gemaakt van doodgereden dieren langs de snelweg, had ik er geen drukte over gemaakt.” De 71-jarige kunstenaar, die er thuis in Sloss Prinzendorf een kleine levende veestapel op nahoudt, ziet het probleem niet. „Waarom zou iets uit het leven van alledag – de slacht – niet in een theaterstuk kunnen plaatsvinden?” Hij heeft dat in Oostenrijk wel eens gedaan, „maar als ik dat hier zou doen, is het land in rep en roer.”

Oppositiepartij Lijst Smolders (5 zetels) heeft het Tilburgse college ter verantwoording geroepen. Volgens fractieleider Hans Smolders ’vervuilt deze totaal losgeslagen man met zijn perverse zaken’ het 200-jarig bestaan dat de stad viert. Hij noemt de met 35.000 euro mogelijk gemaakte Aktion exemplarisch voor het cultuurbeleid waarmee Tilburg zichzelf op de kaart wil zetten. „Zo’n Incubate-festival is voor een kleine elite.”

Vanwege alle ophef kon het ritueelspel niet plaatsvinden in de kapel van het voormalige Clarissenklooster. Toen directeur Rob Vinke duidelijk werd dat ’er een compleet varken naar binnen gereden zou worden en gesloopt’ trok hij de toestemming in. Een kwestie van contract, zegt hij. Bij de aankoop van het klooster beloofde de woningcorporatie dat er geen rituelen in zouden plaatsvinden. Hijzelf vindt ook niet dat het gepast is. Toen hij het besluit bekendmaakte op de jaarlijkse huurdersdag kreeg hij luid applaus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden