Ophef als bewijs van succes

Tien jaar na de dood van BNN-oprichter Bart de Graaff is de omroep volwassen geworden, zegt de huidige voorzitter Patrick Lodiers. 'Je kunt ons niet negeren.'

Het is een vraag zonder antwoord, maar speculeren mag altijd: wat als Bart de Graaff nog had geleefd? "Misschien werkte hij hier al niet meer", zegt Patrick Lodiers van Bart's Neverending Network, "en zat hij nu bij John de Mol". Dan had BNN ook op eigen benen moeten staan, en had het hoofdkwartier in Hilversum geen Bart de Graaff-museum bovenaan de trap. Hoogstens een guitige foto.

Op 25 mei is de omroepbaas en nierpatiënt tien jaar dood. Van de 120 BNN-werknemers heeft een twintigtal nog met hem gewerkt. Het verloop is groot, omdat de jongerenomroep jong wil blijven. "Alleen voor Bart was BNN een baan voor het leven", zegt Lodiers. De presentator-voorzitter is veertig en trekt de gemiddelde leeftijd van 31,4 jaar omhoog. De nieuwste dubstep-danspasjes kent hij niet. "Maar ik ben wel de jongste omroepvoorzitter."

Gek idee dat de jongste BNN-kijkers Bart de Graaff nooit live op tv hebben gezien. Ze kennen hem hoogstens van dat fragment waarin hij grinnikend een steen door een ruit keilt. Omdat de vrolijke programmamaker toch nog belangrijk is voor BNN, herdenkt de omroep hem deze maand met een boek en met 'De Nacht van Bart', waarin een flink deel van zijn oeuvre voorbijkomt.

Ook maakt Lodiers het speciale programma 'Hart Nodig', waarin de ontvanger van een hart, de nabestaanden van de overleden donor ontmoet. Het geluk van de één valt samen met het verdriet van de ander.

Dat BNN volwassen is geworden, blijkt volgens Lodiers uit het feit dat ze tegenwoordig programma's maken voor Nederland 1. Ze moeten die zender verjongen, en dat lukt, bijvoorbeeld met 'De Allerslechtste Chauffeur van Nederland'. In de marketingtaal van Hilversum maakt BNN televisie voor Onbezorgde Trendbewusten, Zorgzame Duizendpoten en Drukke Forenzen. Lodiers houdt het liever op alle mensen van 15 tot 35, en ouderen sluit hij niet buiten.

Jongeren vinden BNN jong, brutaal, grensverleggend en eigenzinnig, blijkt uit onderzoek van Motivaction. En in veel mindere mate informatief, kritisch, idealistisch en intellectueel. Ook al maakt Lodiers juist veel informatieve programma's vol idealisme. Hij bekijkt de uitslag van het onderzoek positief: "Ik ben heel blij dat men ons jong, brutaal, grensverleggend en eigenzinnig vindt." Die eigenschappen gelden ook voor de twaalf deelnemers aan 'De slag om Arnhem', een programma dat vanavond op Nederland 3 te zien is en waarin Lodiers de verteller is. De deelnemers krijgen dezelfde militaire training als de duizenden geallieerde parachutisten die in september 1944 boven de Ginkelse Heide werden gedropt. De zware omstandigheden - smartphones en hoge hakken verboden - leiden tot discipline en kameraadschap. En uiteindelijk moeten ze springen.

Emotioneel wordt het als de jongeren op een militaire begraafplaats een afscheidsbrief moeten schrijven. "Dat maakt veel indruk doordat de jongeren zich realiseren dat al die gesneuvelde soldaten leeftijdsgenoten waren", zegt Lodiers. Het programma is een bedachtzaam spektakel, en moet het besef vergroten dat onze vrijheid zwaar bevochten is.

Zelf heeft Lodiers niet gesprongen. Die ene keer in 'Try before you die' betekende eens en nooit weer.

Laatst kwam BNN in het nieuws omdat acteurs van hun tv-serie 'Feuten' een nazi-feestje hadden georganiseerd, met foute kostuums en symbolen. Lodiers benadrukt dat BNN daarmee niets te maken had en zegt dat 'De Slag om Arnhem' de manier is waarop zij de oorlog behandelen. Dat betrokkenheid van BNN bij de rel rond het nazi-feestje toch geloofwaardig leek, komt omdat BNN graag grenzen overschrijdt. Net zoals Bart de Graaff deed.

"Inderdaad doorbreken we taboes. Met 'De Grote Donorshow', waarin een ongeneeslijke zieke vrouw moest kiezen uit drie nierpatiënten. Of in 'Spuiten of Slikken'. Maar vaak gaat het dan om maatschappelijke thema's of het publieke debat. Het is zeker niet zo dat bij ons alles kan."

En 'Proefkonijnen' dan, vorig najaar, waarin Valerio Zeno en Dennis Storm samen kannibalisme bedreven? "Dat wordt als taboedoorbrekend gezien, maar het programma dreef op nieuwsgierigheid. En het was maar zo'n klein stukje vlees."

In het jaarverslag bekritiseert BNN CDA-kamerlid Haverkamp, die de minister vroeg of het niet 'moreel verwerpelijk is om kannibalisme op de publieke tv te brengen'. Lodiers: "Best eng, als de politiek zich bemoeit met de programma-inhoud".

Maar tegelijkertijd gebruikt de omroep de ophef als bewijs van het succes van een programma. Lodiers ontkent dit bij 'Proefkonijnen', maar de omroep schrijft: 'Wat eerder met de start van Spuiten en Slikken en met De Grote Donorshow lukte, gebeurt nu weer. BNN is in staat om met een tv-programma discussie op te roepen. Over maatschappelijke fenomenen, maar ook over de rol en grenzen van televisie. Goed voor ons profiel: je vindt ons smakeloos of je vindt ons om op te vreten. Maar negeren kan je ons niet.'

Wat was het hogere doel? "Niks. Wij hebben kannibalisme niet op de kaart willen zetten. We hebben een licht-wetenschappelijk programma gemaakt. Nuchtere antwoorden op bezopen vragen, dat was het motto."

De vraag die het programma opwierp, was wat Bart de Graaff ervan gevonden had. Het jaarverslag antwoordt: 'Geen flauw idee, Bart is dood'. Is dat niet flauw? Vaak lijkt de herinnering aan De Graaff juist zo belangrijk. "Bart is een oneindige inspiratiebron. Hij was klein en ziek, en had toch een enorme drijfveer om dingen te maken. De Donorshow werd beëindigd met de lach van Bart, omdat hij dat prachtig had gevonden. Dat wil niet zeggen dat je bij alles weet wat Bart zou vinden."

Jammer, want er zijn vragen genoeg: wat zou Bart ervan vinden dat BNN de meeste grootverdieners heeft van Hilversum? Of van de fusie met de Vara? Er is ook een ander antwoord mogelijk: Bart had nooit voor de grap of uit nieuwsgierigheid een stukje lichaam opgegeten. Waarom? 'Je zal het maar hebben' portretteert jongeren met een ziekte of afwijking die zo veel mogelijk uit hun leven halen. In 'Over mijn lijk' legt Lodiers de levenslust vast van jonge mensen die weten dat ze gaan sterven. In beide programma's zit de energie van Bart, zegt Lodiers. Wat je ook hebt, hoe je er ook uitziet, het geeft niet. En als je toch in een lichaam snijdt, help er dan een ander mee. Bij BNN is het lichaam een beetje heilig.

Maar, werpt Lodiers tegen, "Bart was net zo breed als BNN nu is. Hij maakte inhoudelijke programma's over zijn eigen nieren, maar deed net zo lief de Teringtubbies. Ik denk wel dat Bart 'Proefkonijnen' graag gemaakt had. Hij was nieuwsgierig én het was goede televisie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden