Opgroeien in de schouwburg

Debuutroman | Componist en gitarist Vincent van Warmerdam groeide op in het theater, waar zijn vader toneelmeester was. Over die jeugd schreef hij de roman 'De plectrumfabriek'.

Vincent van Warmerdam (60) komt aanlopen. Zonnebril op zijn grijze haren, gitaarhoes op zijn rug. Hij staat voor de Stadsschouwburg Velsen in IJmuiden, vroeger het REX-Theater. Halverwege de jaren zestig kwam het gezin Van Warmerdam - vader, moeder, drie zoons, twee dochters - boven de schouwburg te wonen, waar Peter van Warmerdam toneelmeester werd. De schouwburg is ook het decor van de debuutroman van Van Warmerdam, 'De plectrumfabriek'. Over een jongetje dat opgroeit in een havenstadje en ervan droomt om muzikant te worden, maar niet goed weet hoe.

Van Warmerdam wijst: "Dit gedeelte is later aangebouwd, dat kun je zien aan de bakstenen. De gevel is ook helemaal anders. Lelijk. Daar zat vroeger een luifel. En kijk, via deze regenpijp klom ik dan omhoog". Die scène staat beeldend beschreven in het boek. De hoofdpersoon, Wessel, komt thuis van een schoolfeest - te laat natuurlijk - en probeert ongezien binnen te komen. Het raam in de (huidige) foyer is zijn eerste ingang. Die zet Wessel op een kiertje voor hij van huis gaat. Maar soms kwam het voor dat een van de broers pesterig het raam weer sloot en dan volgde een gevaarlijke klimpartij, helemaal over het dak van het theater, om ergens via een zolderraam dat wel openging naar binnen te klimmen.

Spannend

Hoe is het om terug te zijn? Van Warmerdam: "Wat moet ik daarover zeggen? Ik word niet overvallen door emoties of zo. We woonden eerst in Haarlem, daarna in Den Bosch, allebei vijf jaar, en daarna negen jaar hier in IJmuiden. Ik was gewend aan verkassen, had het al twee keer meegemaakt. Het heeft iets spannends. Je gaat ergens naar toe, je weet niet wat je te wachten staat en het pakt goed uit - dat was hier zeker zo. IJmuiden heeft iets heel aantrekkelijks."

Van Warmerdam weet nog moeiteloos de weg in het theater. Via een deur aan de zijkant - "die zat er vroeger al volgens mij" - lopen we een trap op die uiteindelijk uitkomt in de gang naar de foyer op de eerste verdieping. In zijn tijd een rommelig zaaltje dat als decoropslag diende. Via nog een deur en een trap komen we bij de kantoren van het theater. Van Warmerdam loopt meteen naar wat vroeger zijn slaapkamer was. Daar zit nu de marketingafdeling. "Je zou kunnen zeggen dat de ene helft waar is van het boek en de andere helft niet. En dat ik zelf al bijna niet meer weet welke helft nou waar is. Het was oorspronkelijk een idee voor een film. Maar ik ben helemaal geen filmmaker. Toen ik maar bleef schrijven, bleek het meer een leestekst te zijn dan een scenario. Misschien komt het door de sfeer waarin wij opgevoed zijn. Eigenlijk doen mijn broers en zussen en ik allemaal een beetje van alles. Je wordt gevormd door wat je ouders je aanbieden. Maar het aanbod was hier wel erg ruim. We hadden het schilderkunstige van mijn vader, mijn moeder speelde klassieke muziek, veel Chopin. Mijn oom was jazzpianist. We woonden boven de schouwburg waar we films zagen en naar toneelvoorstellingen gingen. Het was nauwelijks bij te benen."

Exotisch

Door de openstaande deur loopt hij het dakterras van de voormalige woning op. "Het heeft iets exotisch, je ziet het in de verte glooien, daar beginnen de duinen. Dat geeft een buitenlands effect. Wij kwamen uit een gortdroge nieuwbouwwijk in Den Bosch, platter dan plat, daar groeide nog niks. Hier kwamen we in een andere wereld terecht. Dat was opwindend. Misschien niet de eerste twee dagen, maar daarna wel."

In de keuken toont Van Warmerdam een raam dat nu blind gemaakt is, maar dat voorheen onderdeel uitmaakte van de sluiproute om binnen te komen. Na weer een trappetje komen we in de nok van het theater. Van Warmerdam opent een luik en voilà, we kijken zo de theaterzaal in. "Vanaf hier kon je ongezien naar de film of de voorstelling kijken. Mijn vader had hier een stoeltje staan en keek dan zo naar 'Vrolijke ontucht in Tirol' op het filmscherm, haha. Kan het luik naar de zolder ook open?" De huidige toneelmeester is op zijn hoede: "Daar mogen jullie niet zo maar op lopen, levensgevaarlijk. Als je één verkeerde stap zet, val je door het zaalplafond." Via het dak bereiken we de zogenaamde lattenzolder waar Van Warmerdam uitgebreid naar binnen kijkt. Hier is hij sinds zijn jeugd niet meer geweest.

Afslag in het leven

"We zijn alle drie iets anders geworden dan we ooit van plan waren. Alex wilde kunstschilder worden, Marc wilde naar de Toneelschool en ik had me ingeschreven voor de School voor Journalistiek in Utrecht. Maar tijdens mijn eindexamen speelden we al met Hauser Orkater in het Shaffy Theater (bovenin Felix Meritis in Amsterdam - red.) en daarna konden we meteen door. Ik denk dat dat de belangrijkste afslag in mijn leven was."

Hoewel het in het boek geen rol speelt, gaan we toch even langs het Witte Theater, verderop in IJmuiden, vlakbij het kanaal. Op de bovenverdieping is het zaaltje waar Hauser Orkater zijn eerste voorstellingen maakte. Hij wijst weer: "Hier hebben we onze eerste première gehouden. Ik was vijftien toen Hauser Orkater begon. Bizar jong. Maar dat had ik toen helemaal niet in de gaten. Ik was er heel toevallig bij toen die jongens uit Amsterdam aan mijn broers vroegen of ze ook iets bij het Hauser Kamerorkest wilden komen doen. Ik werd enorm aangetrokken tot die Amsterdamse muzikanten en vroeg: 'Mag ik ook meedoen?' En Alex zei: 'Ja, waarom niet.'" Dan, lachend: "Dat was het. De rest is geschiedenis."

muzikant en theatermaker

Vincent van Warmerdam (Haarlem, 1956) is de jongste broer van filmmaker Alex van Warmerdam en toneelschrijver Marc van Warmerdam, tevens zakelijk directeur van theatergezelschap Orkater. Vader Peter van Warmerdam was naast toneelmeester ook schilder en decorontwerper. Peter richtte in 1970 het Witte Tejater in IJmuiden op. Daar is onder meer Hauser Orkater (samenvoeging van 'orkest' en 'theater') ontstaan. Vincent ontwikkelt zich als gitarist, componist en theatermaker. Hij kreeg voor zijn filmmuziek de Zilveren Lessenaar ('Abel'), de FELIX European Academy Award ('Noorderlingen') en een Gouden Kalf ('Kicks').

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden