Opgeknapte stadssingels moeten de rijken teruglokken

De monumentale Rotterdamse singels gaan op de schop. Ze moeten -met ganzen in plaats van zwanen- yuppen naar de oude stadswijken lokken.

Joost van Velzen

Matija Stanicic blijft halverwege de Noordsingel staan. De net aangepakte singel wordt bruut onderbroken door een bussluis met een bosje verkeersborden plus vlaggenmast die het verkeer rechtsaf dirigeren. De deelgemeente kan een telefoontje verwachten, kondigt de projectleidster Singelplan aan. Het onderhoud is de achilleshiel van zo’n opknapbeurt. De deelgemeenten moeten dat doen, maar dat gaat wel eens mis. Zo werd tot Stanicic’ afgrijzen het zicht op de net heropende Noordsingel onttrokken door een reclamebord van een makelaar.

De Berg-, Noord- en Crooswijksesingels zijn de eerste resultaten van het in ere herstellen van de singels zoals stadsbouwmeester Willem Nicolaas Rose die in 1854 ontwierp voor de stadswaterhuishouding. Erlangs verrezen monumentale panden voor de rijken. Net als nu kampte de stad met een vlucht van de elite de stad uit. Vader en zoon Zocher, bekend van het Amsterdamse Vondelpark en Het Park in Rotterdam, ontwierpen daartoe het Singelgroen in Engelse landschapsstijl.

Rose’s Singelplan is nog actueel. Rotterdam wil de midden- en hogere inkomens teruglokken naar de verarmde 19de eeuwse wijken. De behoefte aan een verkeersluwe wandel- en fietsroute is groot. En singels mogen dan overbodig zijn als stadsriolering, sinds de klimaatverandering zijn ze nuttig als opvangbekken bij overvloedige regen.

De singels kunnen niet helemaal worden teruggebracht in hun oorspronkelijke staat. Zo valt niet meer te achterhalen welke boom- en plantsoorten de Zochers kozen. En het terugbrengen van de landelijkheid op de singels wordt gehinderd door de eisen van de moderne tijd. ,,De stad is ondenkbaar zonder trams, electriciteitshuisjes, afvalcontainers en parkeerplaatsen”, zegt Stanicic. ,,Een singelrenovatie is altijd een compromis.” De trams op de Noordsingel rijden over een grasbaan, de afvalcontainers zijn verplaatst naar de zijstraten en parkeerplaatsen zijn gehandhaafd, wél in dezelfde roodgebakken klinkers waarmee de singels zijn herbestraat.

De aanvankelijk sceptische singelbewoners zijn gegrepen door hun nieuwe nostalgische uitzicht. Vroeger zwommen er zwanen in de singels, ontdekten ze op vergeelde foto’s. Prompt zette een bewoner een paar ganzen uit, immers ook van die grote witte vogels. ,,In de kortste keer groeiden die uit tot een hele kolonie. Dan is de vraag: hoe lang is het leuk en wanneer wordt het een plaag?”, vertelt Stanicic met een afkeurende blik op de samengroepende ganzen aan de waterkant.

De singels met hun rijzige herenhuizen worden ook bedreigd door funderingsleed. Aan de Crooswijksesingel sloot de gemeente een akkoord met de bewoners: als die hun funderingen lieten vernieuwen, renoveerde de gemeente de singel.

Het Singelplan had dit jaar uitgevoerd moeten zijn, maar tot nu toe zijn drie van de zestien singels vernieuwd. Aan twee andere wordt gewerkt. De singelrenovatie pakt veel duurder uit dan vooraf begroot, zegt Stanicic en het economisch tij zit tegen. De opknapbeurt vindt nu singel voor singel plaats.

Vernieuwer Rose nog steeds omstreden

’Zijn tijd ver vooruit’ of ’sloddervos’, nog altijd woedt debat over de verdiensten van de Rotterdamse bouwmeester Willem Nicolaas Rose (1801-1877). Rose maakte naam met de aanleg van het Rotterdamse Singelplan in 1854. Hij blunderde met het verstevigen van de Maaskades. Ook in 1854 stortte de Boompjeskade in doordat de door Rose bedachte fundering van rijshout en steen niet bestand bleek tegen de waterstroming. In 1858 werd Rose benoemd tot landsbouwmeester met de opdracht het regeringscentrum te vernieuwen. Felomstreden was zijn keuze om de bouwvallige kap van de Ridderzaal te vervangen door een ultramoderne constructie van gietijzer en glas. Rose werd in het defensief gedrongen toen bleek dat de afgebroken kap dateerde uit 1250 in plaats van de 17de eeuw. Na Roses dood werd een replica van de oude kap op de Ridderzaal geplaatst. Roses departement van Koloniën aan het Plein werd bij oplevering verguisd maar nu geroemd vanwege de strakke, sobere vormen. Hij geldt daardoor als voorloper van het Nieuwe Bouwen.

Nieuwe singels houden eco-functie

Ecologie blijft belangrijk in de gerenoveerde Rotterdamse singels. De singels krijgen natuurvriendelijke oevers en andere vissoorten die de bodem niet omwoelen, zodat het water helder blijft.

De zestien singels in het Waterproject van stadsarchitect W.N. Rose (1854) moesten een eind maken aan de onhygiënische waterhuishouding in de Rotterdamse binnenstad. De natuurlijke doorspoeling van de vele grachtjes vanuit de Schie en Rotte verliep veel te langzaam, waardoor er in 1832 een cholera-epidemie uitbrak. Rose liet een aantal grachten dempen en de rest voortaan doorspoelen met vers water uit de Maas. Met het oog op de geplande stadsuitbreiding rondom de oude stad ontwierp hij een singelstructuur die via twee stoomgemalen verbonden werd met de binnenstadsgrachten.

Rose legde vijf singels zelf aan. Diens opvolger G.J. de Jongh ontwierp de Provenierssingel achter Rotterdam Centraal nog in de geest van het Waterproject, maar combineerde de vier volgende singels met uit Parijs en Berlijn afgekeken pleinen en boulevards.

De jaren-twintigsingels gaven woonwijken het karakter van een tuinstad, de vroegnaoorlogse verbonden de singelgordel met parken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden