Opgeheven school / Fatale datum nu echt fataal

De Bello-school in Alkmaar staat er nog altijd, maar eigenlijk bestaat hij niet meer. Er is een brief vanuit Alkmaar een paar dagen te laat verstuurd naar het ministerie. De school is nu zijn Brin-nummer kwijt en dat scheelt een hoop geld. In Alkmaar vinden ze dat alles de schuld is van schietgrage Zoetermeerse ambtenaren.

Een school die niet bestaat en die toch geld krijgt van het ministerie-zo'n curiosum had Nederland al een keer of wat eerder beleefd. Maar een school die bij klaarlichte dag wordt opgeheven en dus geen geld meer krijgt, dat is nieuw.

Ogenschijnlijk gaat het leven in de Bello-school in Alkmaar gewoon door. Neem het gebouw, aan de Snaarmanslaan: dat staat er bij alsof het een heel gewone school is- hooguit bijzonder omdat het een sfeervol oud gebouw is. In dat gebouw zitten de leerlingen in lokalen en staan juffen en meesters voor de klas, eveneens alsof er niets aan de hand is. Aan de muren gaat het over Sint en Piet en in de gangen hangt een vage urinelucht: business as usual, zou je denken.

Mis. Sinds dit schooljaar bestaat de openbare Jenaplan-basisschool 'Bello' niet meer. Per 1 augustus is de school officieel opgeheven. Met die opheffing verloor de school z'n zogeheten Brin-nummer. En geen Brin-nummer betekent: geen recht op eigen geld.

Voorjaar 2003 had Alkmaar eigenlijk iets te veel openbare basisscholen: dertien. In elke gemeente in Nederland hebben scholen een eigen minimumgrootte: de 'opheffingsnorm'. In Alkmaar mogen ze niet kleiner worden dan 187 leerlingen- dat wil zeggen: gemiddeld. Een klein schooltje kan dus op de been gehouden worden als er maar voldoende grote scholen tegenover staan. Maar komt het gemiddelde onder het minimum, dan loopt zo'n kleintje het gevaar te worden opgeheven.

Drie scholen in Alkmaar waren dit voorjaar kleiner dan 187 kinderen: Cilinder, Fontein en Bello. Maar, een oplossing was voorhanden: als De Cilinder zou fuseren met een andere school ('Liereland'), dan waren er op papier nog maar twaalf openbare basisscholen en kwam het Alkmaarse gemiddelde weer boven de 187 kinderen uit. Eind april stond in Alkmaar iedereen die er iets over te zeggen heeft achter dat plan. Het besluit moest alleen nog even door de gemeenteraad worden bevestigd. Maar het zag er naar uit dat die fusie keurig voor 1 augustus rond zou komen.

Toen ging er iets mis.

In Zoetermeer, waar het centrale betaalkantoor (de 'Centrale financiën instelling', Cfi) van het ministerie van Onderwijs zit, belde een ambtenaar op 25 april, de laatste dag voor de Tulpvakantie, met Alkmaar. Niet met de gemeente- terwijl de gemeente zichzelf toch ziet als de enige partner waarmee het ministerie zaken kan doen-maar met het eigen bestuur van de openbare scholen, de 'bestuurscommissie openbaar onderwijs'. Daar was op dat moment alleen een administratief medewerkster.

Is dat fusiebesluit nou genomen of niet, wilde de Zoetermeerse ambtenaar weten. Hij kreeg, naar waarheid, te horen dat het besluit nog niet was gevallen. Misschien dat iemand die iets hoger in de boom zat de ambtenaar had kunnen vertellen dat dat wel binnenkort stond te gebeuren. Twee maanden later is het ook werkelijk gebeurd: op 26 juni zei de Alkmaarse gemeenteraad ja tegen de Cilinder-Liereland-fusie. Daarmee nam het aantal Alkmaarse openbare basisscholen dus af tot twaalf.

Drie dagen na het telefoontje uit Zoetermeer ging daar, voortvarend, een brief op de post naar het Alkmaarse schoolbestuur. Boodschap: te Alkmaar was blijkbaar nog altijd geen definitief fusiebesluit gevallen, dat had er voor 1 mei moeten zijn, en daarom zou nu de Bello-school per 1 augustus worden opgeheven. Alkmaar zou nu dus nog maar elf openbare basisscholen hebben.

Sindsdien bestaat het postverkeer tussen Zoetermeer en Alkmaar vooral uit boze brieven, koele reacties daarop, en het voorspelbare vervolg: beroepschriften.

Het schoolbestuur kwam al meteen op 12 mei in het geweer en stuurde een boze brief naar het ministerie tegen de opheffing van de Bello-school. Eind juli kreeg het antwoord. Uw bezwaar is ongegrond, schreef minister Van der Hoeven-die herhaalde dat het fusiebesluit van de twee andere scholen nu eenmaal vóór 1 mei had moeten vallen. Per kerende post ging het schoolbestuur in beroep bij de Raad van State.

De gemeente kwam wat later in actie: op 19 augustus. Die voelde zich vooral gepasseerd. Over zulke fundamentele zaken als de opheffing van een school gaat niet het schoolbestuur maar wij, schreef het aan het ministerie. Maar dat reageerde onaangedaan. De termijn waarbinnen je bezwaar kunt maken is inmiddels weken verstreken, en ook jullie wisten op 12 mei al dat de Belloschool zou worden opgeheven, reageerde OCW twee weken geleden. De gemeente beraadt zich nu of zij niet ook naar de Raad van State zal stappen.

En dan zijn er nog de ouders, die terugkerend van vakantie een voor een hoorden dat de school van hun kinderen was opgeheven. Ouder Joris Jan de Vries, die in de medezeggenschapsraad van de school zit, werd er tijdens zijn vakantie in Skandinavië over gebeld. ,,De opheffing van Bello betekent, heel concreet, dat mijn dochter in groep 7 niet zeker weet of ze de school kan afmaken in het zelfde gebouw, met dezelfde klasgenoten. Daar zijn inmiddels al wat tranen over gevloeid.'' Ook de ouders kwamen in het geweer. Ze zetten een actiecomité op: 'Bello Blijft Zelfstandig Bestaan' en verstuurden eind augustus hun eerste brief naar Zoetermeer.

Voorlopig, in afwachting van alle verweer- en beroepsschriften, is de Bello-school administratief het aanhangwagentje geworden van nog weer een andere school: de Nicolaas Beets. Maar het scheelt een boel geld om niet langer zelfstandig te zijn, zegt Bello's interim-directeur Henny Deen: ,,Het scheelt in ieder geval een directeurssalaris, want alleen twee zelfstandige scholen krijgen twee directeuren vergoed. Daarnaast scheelt het nog tienduizenden euro's aan materiële vergoedingen. Want die worden niet uitsluitend 'per leerling' gefinancierd, maar ook 'per school'.'' Voorlopig past de gemeente Alkmaar dat verschil uit eigen zak bij.

Maar misschien is de immateriële schade nog wel het grootst. De onzekerheid. Voor het personeel, dat niet weet of ze volgend jaar nog wel een baan hebben. En ook voor de wijk. ,,De Bello-school was sinds twee jaar een brede school, waar je behalve onderwijs nog een heleboel andere voorzieningen kon vinden: de wijkagent heeft hier spreekuur, de wijkvereniging vergadert er en organiseert buurtactiviteiten vanuit dit gebouw, de 'wijkmeester' van de buurt zit er, de voor- en naschoolse opvang zit er. Als de Belloschool verdwijnt, wat gebeurt er dan met die voorzieningen?'', zegt Hans Kerkhof van de wijkvereniging.

De jongste ontwikkeling is dat het ministerie de strijd op drie fronten-gemeente, schoolbestuur, ouders-simpeler probeert te maken door het aantal tegenstanders te verminderen. Het wil van de ouders af. Vorige week kreeg het ouder-comité antwoord uit Zoetermeer op hun bezwaarschrift van eind augustus. Ouders zijn in de zin van de wet geen 'belanghebbenden' en kunnen dus helemaal geen bezwaar maken tegen de opheffing van een school, vindt Zoetermeer-alleen de instantie die van het rijk geld krijgt, is 'belanghebbende'. En bovendien: waarom waren de ouders met hun bezwaarschrift eigenlijk zo laat? Toen de school half augustus weer begon, was elke ouder toch zeker op de hoogte? Ze hebben 'langer dan twee weken na 13 augustus' gewacht met hun bezwaarschrift, moppert OCW. Een blik op de kalender leert dat dat klopt: de ouders hebben er een paar dagen langer over gedaan. Ze hadden inmiddels natuurlijk moeten weten hoe dodelijk ernstig OCW dat vindt.

Directeur R. In het Veld van de bestuurscommissie steekt enerzijds de hand in eigen boezem: ,,Er is in Alkmaar een fout gemaakt, al kun je er lang over steggelen wie die fout precies heeft gemaakt. Wij als bestuurscommissie hebben al in februari het besluit genomen dat Cilinder en Liereland moesten fuseren, maar wij gaan niet over de agenda van de gemeenteraad.''

Maar anderzijds verklaart hij de zware straf die OCW op het vergrijp laat volgen uit de Zoetermeerse zucht tot schaalvergroting: ,,Een paar jaar geleden hadden we in Alkmaar een vergelijkbare situatie, toen met basisschool De Griffel. Het raadsbesluit is toen op de valreep opgestuurd, op 30 april meen ik. Dat moet dus pas op 2 of 3 mei in Zoetermeer zijn aangekomen. Formeel was ook dat dus 'te laat'. Maar toen is dat niet zo hoog opgespeeld. Je kunt eruit aflezen dat Zoetermeer intussen nog feller tegen kleine, dure schooltjes geworden is. Een fatale datum overschrijden wordt nu echt fataal.''

Hoe het met de Belloschool na dit jaar verder moet, daar heeft Thea Buurman, bij de gemeente hoofd van de afdeling 'Onderwijspreventie en zorg', nog geen idee van. ,,De school zelfstandig voortzetten onder een andere naam is geen optie, want dat zou 'een nieuwe school' zijn. Om een nieuwe school te mogen starten moet je aanzienlijk meer leerlingen hebben: een stuk of driehonderd. Tenzij het ministerie z'n besluit intrekt zijn er maar twee mogelijkheden: sluiten, of voortbestaan als een dislocatie van een andere school.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden