Opgegeven, waarom eigenlijk?

Herman Grooten

Wat wordt er gegniffeld als er een grootmeester flink de fout in gaat. Dit computertijdperk, waarin de schaakliefhebber, gewapend met de sterkste schaakprogramma’s via het internet de partij kan volgen, levert een heleboel hilariteit op. Dit tot ergernis van de professionals die soms steen en been klagen over ’al die knoeiers’, die op de diverse schaakforums hun zetten bekritiseren. De blunder van de Rus Vladimir Kramnik tegen computer Deep Fritz waarin hij zich in gelijke stelling mat in één laat zetten, ligt nog vers in het geheugen.

Vorige week was het weer eens raak. De Bulgaar Veselin Topalov overspeelde zijn hand tegen de 16-jarige Magnus Carlsen. De jonge Noor schudde een dijk van een aanval uit zijn mouw toen Topalov een herhaling van zetten uit de weg ging. Maar Carlsen ging niet op zijn best verder, hoewel hij zijn tegenstander de nodige problemen voorschotelde. De laatste dreiging werd Topalov te machtig; hij zag geen verdediging tegen een aanstaand stukverlies en gaf zich daarom gewonnen.

Toen barstte de hel los. De toekijkende ’kibitzers’ schreeuwden moord en brand vanwege het missen van een ’simpele’ verdediging die in de stelling zat.

De computer had uiteraard geen moeite met de verborgen verdediging die Topalov had kunnen spelen. Ik heb even wat gevallen uit de praktijk bij elkaar gezet, waarin een speler opgeeft, terwijl dat niet bepaald nodig was.

Ahues - Muller, Berlijn 1920 (zie diagram 1).

Zeer onder de indruk van de witte dame op f6 gaf zwart op met het oog op 1. ... gxf6 2. Tg3+ Kh8 3. Lxf6 mat. Had hij even langer gekeken dan had hij wellicht de verborgen, maar niet minder fraaie verdediging met 1. ... Dg4!! wel gevonden. Zwart dreigt nu zelf mat op g2, zodat 2. hxg4 gedwongen is. Na het ontluisterende 2. ... gxf6 blijft wit een volle toren achter (1-0).

Flohr - Grob, Arosa 1933 (zie diagram 2).

Met zijn laatste zet (25. ... Dd7-b5) dreigt zwart plotseling 26. ... Df1 mat, waartegen uitsluitend 26. De1 mogelijk lijkt. Omdat dat de loper kost op d5, gaf wit het op. Toch kan hij succesvol op de been blijven met 26. Kh1! Df1+ 27. Lg1 en er zou niets aan de hand geweest zijn. Sterker nog: wit zal met zijn gezonde pluspion op den duur wel kunnen winnen (0-1). Voor de mens is niet gemakkelijk te zien dat de stukken ook achteruit kunnen.

Van recentere datum is het volgende fragment.

Stellwagen - Yusupov, Amsterdam 2006 (zie diagram 3).

Zwart staat gewonnen als hij hier 37. ... Df3! had gespeeld. Een mogelijke variant is 38. Dxc2 dxc2 39. Taf1 Dxc3 40. Kg2 Dxa3 en de zwarte pionnen beslissen op den duur de strijd. Maar Yusupov denkt het ’veiliger’ te kunnen doen.

37. ... Kxh7? ’Zo, die gevaarlijke pion is van het bord en dan beslist mijn d-pion’, moet Yusupov gedacht hebben. Na de tekstzet zag Stellwagen er ook geen heil meer in voor wit en gaf het op. Dat was een beetje prematuur. Hij kon niet alleen de strijd voortzetten met 38. Tae1! Df4+ 39. Kg1+ (dat gaat nu met schaak!) 39. ... Kg7 maar na 40. Db7+ Kf6 41. Tf1 Tc1 42. Kg2 Tc2+ 43. Kh3 Tf2 44. Txf2 Dxf2 45. De4 is maar een die op winst speelt en dat is wit! (0-1).

Dan nu het hoogtepunt van deze week. Of dieptepunt, zo u wilt.

Carlsen - Topalov, Morelia/Linares 2007 (zie diagram 4).

Wit heeft niet het optimale uit zijn aanval gehaald, waardoor zwart de meeste aanvalsstukken heeft weten te ruilen en het ergste achter de rug heeft. Met zijn laatste zet (64. Df6-g6) heeft wit nog wel een grote dreiging (Dg6-h7-h8xg7) in de stelling gevlochten.

Op het eerste gezicht is niet te zien wat zwart daar tegen moet doen, maar van een speler van het kaliber Topalov mag je verwachten dat als er iets voor handen is, hij het ook zal vinden. De Bulgaar was kennelijk niet in goede doen, want hij staakte hier de strijd. Daarmee wordt zijn naam bijgezet in de galerij van spelers die te vroeg hebben opgegeven.

Zoals we in diagram 2 al hebben geconstateerd hebben menselijke schakers last van ’geometrische effecten’. De verborgen defensie zat hem in de zogenaamde „dameterugzet” die zwart bij de hand heeft na 64. ... Dd5+ 65. f3 e5!! 66. Dh7+ Kf8 67. Dh8+ en nu 67. ... Dg8 . Hier stokt de aanval en wit mag nu blij zijn dat hij met een pion achterstand remise kan forceren met 68. Ph7+ Kf7 69. Pg5+ Kf8 70. Ph7+ (1-0).

Diagram 1

Diagram 2

Diagram 3

Diagram 4

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden