Opgeblazen tot een massief bolwerk

De invitatie van Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam aan de Italiaanse choreograaf-danser Emio Greco en zijn regisseur Pieter C Scholten om als vreemdelingen in zijn gezelschap huis te houden moet dit tweetal op het spoor van Pasolini's Teorema (1968) hebben gezet. Centraal in dit verhaal, ontleend aan Euripides' Bachanten, is immers het bezoek van een mystieke vreemdeling (Dionysus) aan een Milanese bourgeoisfamilie, die daarop volledig ontspoort en uit elkaar valt.

Zou dans, de kunst van de roes, hetzelfde met drama, de kunst van het woord, kunnen doen? Wat mij betreft wel. De lange monologen van de vijf acteurs worden zo sterk door de dubbelganger-dansers omwonden en doorkruist, zowel letterlijk als figuurlijk, dat ze amper meer doordringen. De pretentieuze tekst wordt haast een klankcollage, waarop ook de acteurs bewegen, zij het minder artificieel dan hun dansende tegenvoeters.

Maar er zit meer achter deze bezoeking van drama door dans. Ook de bezoeker, de theaterdanskunst zelf, heeft zo'n alles ontregelaar nodig: de kracht van het woord die als betonrot in de door en door verburgerlijkte fundamenten van de dramatische danstaal woekert. Zowel het theater van het gesproken woord als het theater van de lichaamstaal hebben hun eigen naslagwerk van direct herkenbare citaten, condities en conventies gecreëerd. Zowel in de voordrachtkunst van de acteurs als in het fysieke weerwerk van de dansers moet het nodige ontrafeld worden om tot de gemeenschappelijke mythische oerbron van doodsangst en levenswil te komen.

Met hulp van een fascinerend decor van Marc Waning worden de twee systemen op elkaar losgelaten. Acteurs en dansers zijn eerst als door een dubbelwandige wig vol isolatiemateriaal uit elkaar gedreven, blijken elkaar op cruciale raakpunten te overlappen, worden vervolgens tot een muur van rafels uiteengereten en tenslotte tot een massief mythisch bolwerk opgeblazen. De man die deze mysterieuze transformaties oproept is niemand minder dan de Dionysische Emio Greco, de man-god van dansroes en sexuele extase, die zich volgens de mythe als mens aan de stervelingen voordeed.

Hij is niet alleen provocateur van diep weggeborgen gevoelens maar fungeert tegelijk als projectie daarvan. En door die dubbelheid zaait hij voorgoed verwarring, zal hij als onbedwingbare beheerser, als koppelaar van waan aan zingeving bij elk der vijf personages de kern van hun sterfelijkheid en persoonlijkheid raken. Voor de een is hij de sublimering van dood, voor de ander de drang om alles van het leven te willen verslinden.

Greco heeft met deze rol een open doel om als een bezetene te scoren, nu eens in verstilde trance op de bal van zijn voet balancerend, dan weer schokschouderend, razendvlug dribbelend, kop stotend en ogen draaiend. Hij is de animalistische geweldenaar, maar ook een tedere toehoorder en weldoener, die zich laat bezweren door de authenticiteit der gevoelens die hij oproept. Hij heft zich op en zakt in elkaar als gold het een tot mens geworden erectie. Nu eens laat hij ook in het terreur-corps van zijn zwarte volgelingen poses van betoverde zwanen of willi's met zedig gekruiste polsen trekken, dan weer is hij de Dood uit De Groene Tafel van Kurt Jooss. Elk lid van het gezin moet zijn koppeling van eros aan thanatos op andere, dat wil zeggen eigen wijze onder ogen komen. De moeder (Bertha Bermudez Pascal) wordt hoer (Renee Fokker), de vader (Bruno Barat) wordt woestijnkluizenaar (Cas Enklaar), de zoon (Nicola Monaco) vervalt tot ledigheid (Dragan Bakema) en de dochter (Barbara Meneses Gutierrez) weigert uit haar droom (Gunilla Verbeke) te stappen. Alleen voor de dienstmeid, de authentieke stem des volks (Sawami Fukuoka) die hem van meet af aan (h)erkende heeft Dionysus erbarmen. Haar (Kitty Courbois) neemt hij dus mee in extatische verheffing, maar aangezien Kitty Courbois geen Apollo XII is neemt hij haar mee op zijn loopplank, waar echt en onecht, waan en zin samenvallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden