'Operatie Wasstraat' laat niemand in Brazilië onberoerd

Politiek klimaat verhardt na arrestatie ex-president Lula da Silva

"Não vai ter golpe!" Er komt geen staatsgreep!, schreeuwen een paar honderd voornamelijk in het rood geklede vakbondsleden voor het appartement van oud-president Lula da Silva in zijn woonplaats São Bernardo do Campo, een grensgemeente van de Braziliaanse metropool São Paulo. De solidariteitsactie op de vroege ochtend staat in schril contrast tot de massale protesten die gistermiddag in heel Brazilië plaatsvonden. Die demonstranten eisen het aftreden van huidig president Dilma Rousseff, partijgenoot en pupil van Lula. Ze vinden dat de Arbeiderspartij de grote verantwoordelijke is in het corruptieschandaal bij staatsoliebedrijf Petrobras (zie kader). Het Braziliaanse Congres moet de komende maanden stemmen over een gestarte afzettingsprocedure tegen de president; niet vanwege corruptie, maar omdat de boekhouding tijdens de eerste termijn van president Rousseff niet klopte.

Nu ook de charismatische oprichter van de Arbeiderspartij onderwerp van onderzoek is in het Petrobras-corruptieschandaal, neemt de roep van tegenstanders om het aftreden van Lula's opvolger Rousseff toe en verhardt het politieke klimaat. Want Lula, de gedoodverfde kandidaat van de partij voor de presidentsverkiezingen in 2018, zou volgens justitie geld hebben witgewassen en cadeaus hebben aangenomen van bedrijven die betrokken zijn bij het Petrobras-schandaal.

"De Arbeiderspartij bracht Brazilië naar de afgrond", zegt de 55-jarige advocate Cintia Marques. Uitgedost in groengeel tenue is ze samen met haar vriendinnen voor de vierde keer op de Avenida Paulista om het aftreden van president Rousseff te eisen. "Dilma moet weg, want er is bij de afgelopen verkiezingen gefraudeerd met de uitslag", meent de juriste die zichzelf met trots een coxinha noemt: een Braziliaanse gefrituurde snack waarnaar de trouwe aanhang van oppositiepartij PSDB wordt genoemd. "Bovendien willen we onze steun tonen aan rechter Sergio Moro, want hij laat geen enkele corrupte politicus met rust."

Rechter Moro is verantwoordelijk voor Operatie Lava Jato (Wasstraat), het onderzoek naar het corruptieschandaal bij staatsoliebedrijf Petrobras. Hij deed al meerdere politici achter de tralies verdwijnen. Vooral bij de regerende partijen werden kopstukken opgepakt, zoals de voormalige penningmeester en de ex-campagneleider van de Arbeiderspartij. De rechter, die in Brazilië inmiddels een supersterstatus heeft vanwege zijn rigoureuze aanpak, liet een dikke week geleden oud-president Lula van zijn bed lichten voor verhoor. Hij werd afgevoerd naar het vliegveld Congonhas in hartje São Paulo, waar hij drie uur lang door de federale politie werd ondervraagd. Ook bij het OM van de staat São Paulo loopt een onderzoek naar Lula. Dat OM verzocht de rechter afgelopen donderdag om een voorlopige hechtenis van het boegbeeld van de Arbeiderspartij, wat nog niet is toegewezen.

De ontwikkelingen rond Lula gooien olie op het vuur van voor- en tegenstanders van de regerende Arbeiderspartij. De trouwe aanhang van de partij ziet een politiek gemotiveerde actie. Ook de kritiek uit juridische hoek neemt toe. "Er is totaal geen juridische basis voor een voorlopige hechtenis en het verhoor van Lula ging gepaard met een overdreven mediacircus", meent Adriana Ancona de Faria, universitair docent rechten aan de PUC-universiteit in São Paulo. "Het heeft er alle schijn van dat deze juridische acties politiek gemotiveerd zijn. Dat zou betekenen dat onze democratie helemaal niet versterkt wordt door dit onderzoek. In tegendeel. Natuurlijk moeten fouten worden bestraft, maar er wordt met twee maten gemeten."

Oud-president Fernando Henrique Cardoso, voorganger van Lula en lid van oppositiepartij PSDB, wordt namelijk ook onderzocht in de Petrobras-zaak, net als PSDB-senator Aecio Neves, die de presidentsverkiezingen in 2014 nipt verloor. Hiervoor is veel minder aandacht in de Braziliaanse media.

"Het nieuws op tv manipuleert de bevolking. Er is totaal geen aandacht voor corruptiezaken waar de oppositie bij is betrokken", zegt de 39-jarige Adriana Florencio. De hotelmedewerkster is samen met haar man op de vroege ochtend in haar rode Arbeiderspartij-shirt naar Lula's woning gekomen. "Wij laten niet toe dat het imago van oud-president Lula zo wordt besmeurd. Hij heeft zo veel voor ons land gedaan, de extreme armoede uitgeroeid. En als hij schuldig is, dan moet iedereen worden aangepakt."

Demonstrante en advocate Marques daarentegen vindt dat de Arbeiderspartij-aanhang moet ophouden het slachtoffer te spelen: "Het is zo makkelijk te roepen dat dit een staatsgreep is. President Dilma wil Lula nu een ministerspost geven zodat alleen het Hooggerechtshof hem nog mag vervolgen. Kijk, dát is pas een coup!"

Corruptie bij Petrobras

Het onderzoek naar het corruptieschandaal bij Petrobras sleurt in de twee jaar dat het inmiddels loopt steeds meer hooggeplaatste figuren mee in zijn gang. Politici en voormalig directeuren van het staatsbedrijf kregen steekpenningen van bedrijven, die zo voordeel behaalden bij de aanbesteding van grote opdrachten. Veel politici zijn opgepakt, voornamelijk van coalitiepartijen. De woede onder de bevolking richt zich vooral tegen de Arbeiderspartij van president Dilma Rousseff. Als zij wordt gedwongen af te treden, zal vicepresident Michel Temer aan de macht komen. Hij is ook al is genoemd in het corruptieschandaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden