Operafeest met grote zangers en de vlag halfstok

münchner opernfestspiele | reportage | Actueel muziektheater in een aangeslagen stad die duidelijk aan de nieuwe situatie mOet wennen.

Boven op het dak van de Bayerische Staatsoper in München hangt de Duitse driekleur al dagen halfstok. De slachtoffers van het geweld in München en de deelstaat Beieren worden dit weekend herdacht. De uitvoering van Wagners 'Die Meistersinger von Nürnberg' op zondag wordt aan de slachtoffers opgedragen. Normaal zou deze slotvoorstelling van de Münchner Opernfestspiele door duizenden liefhebbers bekeken zijn op een groot videoscherm op de Max-Joseph-Platz vóór het theater. Maar het immens populaire 'Oper für alle'-evenement is om veiligheidsredenen afgelast. Bovendien is er ongeveer tegelijkertijd een herdenkingsdienst in de Dom van München, bijgewoond door bondskanselier Angela Merkel.

Even was er sprake van dat Wagnerliefhebster Merkel de voorstelling, waarin een hoofdrol voor supertenor Jonas Kaufmann (uit München), zou bijwonen. Maar vanwege de herdenkingsdienst past het niet in haar schema en misschien vond ze het achteraf niet zo gepast om Wagners komische opera bij te wonen, ook al valt er om de stroeve en flauwige enscenering maar weinig te lachen.

Dat München aangeslagen zou zijn, daar valt deze dagen weinig van te merken - op die vlag halfstok na dan. Wel zijn er op zaterdag veel politiesirenes in de stad te horen. Bommeldingen op een station en in een winkelcentrum. In het licht daarvan is het opmerkelijk dat je het operatheater zonder enige controle binnenkomt. Natuurlijk wordt je toegangsbewijs gescheurd, maar grote tassen mogen zonder inspectie mee naar binnen. Bij collega-operahuizen in Milaan, Parijs en Londen is dat allang niet meer zo. Daar moet je soms zelfs door detectiepoortjes en wordt je tas grondig binnenstebuiten gekeerd. München moet duidelijk nog wennen aan de nieuwe situatie.

De Münchner Opernfestspiele bestaan al sinds 1875 en zijn daarmee de oudste in hun soort. Als zomerfestival is het wat atypisch. Je hoeft er namelijk niet voor naar een culturele slaapstad waar gedurende het reguliere seizoen niets muzikaals te beleven valt - zoals Salzburg, Pesaro, Bayreuth, Aix-en-Provence, Drottningholm of Glyndebourne - maar je gaat gewoon naar de twee theaters die de Bayerische Staatsoper het hele seizoen door gebruikt.

Tijdens de Festspiele zijn alle nieuwe producties van het voorbije seizoen nóg een keer te zien en worden er twee nieuwe ensceneringen speciaal voor het festival ingestudeerd. Dat betekende in dit geval zeventien verschillende operatitels in hoogwaardige bezettingen (er is in München veel geld voor topzangers) die gedurende vijf weken een of meerdere malen te zien zijn.

Urgente voorstelling

De laatste nieuwe productie die in première ging was die van Rameau's opéra-ballet 'Les Indes galantes' in het kleinere en fraaie Prinzregententheater. Rameau maakte daarmee zijn debuut in München, evenals de Vlaamse choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui, die het werk regisseerde en van dans voorzag. Een urgente voorstelling was het, schitterend begeleid door het Münchner Festspielorchester. De musici zijn gerekruteerd uit de beste barokorkesten van Europa. Zo zagen en hoorden we 'onze' Fred Jacobs supermooi als altijd op zijn theorbe spelen. Ivor Bolton leidde deze barokke keurtroepen met veel gevoel voor het revolutionaire in de fantastische partituur. Het publiek jubelde na afloop voor hen.

Cherkaoui liet de voorstelling beginnen in een klaslokaal waar op een schoolbord het werkwoord 'raisonner' (redeneren, maar ook: oordelen) vervoegd stond. De ruimte (ontwerp Anna Viebrock) deed in deze pastiche over de liefde in verschillende culturen ook dienst als museumzaal en kerk (waar het homohuwelijk verboden was) en werd op een gegeven moment hermetisch afgesloten met metalen deuren en met prikkeldraad boven op de muren. De poorten naar Europa gingen hier dicht voor ontheemden. Het voelde niet als een te makkelijk opgelegde laag betekenis, maar vloeide organisch voort uit de heldere keuzes die Cherkaoui maakte. Ruimte was er voor licht- en geestigheid.

De twaalf dansers van zijn Eastman Company mengden zich virtuoos met de veelal jonge zangers, die zelf ook aan de choreografie meededen. Onder hen Anna Prohaska die samen met Ana Quintans, Cyril Auvity en Tareq Nazmi voor een geweldige uitvoering van het kwartet 'Tendre amour' verantwoordelijk was. Zeer geslaagde avond.

Op zaterdag werd in het grote theater Verdi's 'Un ballo in maschera' opgevoerd. Daniele Callegari verving Zubin Mehta die de productie dirigeerde toen die in première ging. Zo'n dirigentenwissel is niet altijd bevorderlijk voor de synchronisatie van bühne en bak bleek hier. Daar kwam bij dat Piotr Beczala (Riccardo) en Franco Vassallo (Renato) niet echt een topavond hadden in deze onbevredigende en soms onbegrijpelijk slechte enscenering van Johannes Erath. En zo kon Anja Harteros stralen als Amelia. Deze in München op handen gedragen sopraan loste al haar beloftes én meer in. Met een machtig geluid, stralend in de hoogte en romig in de laagte, maakte zij alle wensen van Verdi hoor- en voelbaar.

Harteros, Beczala en Kaufmann behoren tot de best betaalde operazangers ter wereld. Mooi dat München daar kennelijk budget voor heeft. Maar er is geen garantie voor geslaagde regies, want ook David Bösch sloeg de plank lelijk mis in 'Die Meistersinger', waarin de arme Beckmesser van hem aan het eind zelfmoord moet plegen. Toe maar! Kaufmann was goed, Wolfgang Koch (Sachs) nog beter, maar de ster van de avond was dirigent Kirill Petrenko. Meesterlijk zijn gevoel voor tempo en balans, fraai uitgesmeerd over al die uren. En bij de beruchte 'Ehrt eure deutschen Meister'-scène, die Bösch scenisch liet lopen, was het Petrenko die met agressief en scherp spel een ferme en juiste kanttekening maakte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden