Opera met de zeewind om je oren

Componist Benjamin Britten was zijn tijd ver vooruit toen hij in de jaren zestig van de twintigste eeuw een mouterij liet verbouwen tot concertzaal. Kunst moest voor en door de gemeenschap zijn.

Laat die avondjurk en die wufte hakken maar thuis. Aanbevolen: thermo-ondergoed, een muts, wanten en windjack voor 'Grimes on the Beach'. De opera 'Peter Grimes' (1945) van Benjamin Britten werd door het Aldeburgh Festival teruggebracht naar z'n roots: het strand aan de Engelse oostkust in het plaatsje Aldeburgh.

Om Brittens honderdste geboortejaar te vieren, brengt het festival - in 1948 door de componist en zijn levensgezel, de tenor Peter Pears, opgericht - een aantal bijzondere producties, waaronder deze strandsetting. 'Peter Grimes', de eerste grootschalige opera van Britten, is gebaseerd op 'The borough' van dichter George Crabbe, geboren in Aldeburgh. Met 'Grimes' stond Britten als componist in één klap internationaal op de kaart, en het is ook een opera waarin hij zijn sterke band met zijn geboortestreek Suffolk onderstreept.

De makers (regie: Tim Albery, decor en kostumering: Leslie Travers) krijgen een straffe wind, klotsende golven en een wonderschoon uitzicht cadeau. En in welke performance vliegen er nu live meeuwen rond? Een iets te hoge waterstand en de bühne zou zijn weggespoeld: het toneel is op een paar meter van de zee geplaatst. Bibberdebibber, hoe later op de avond, hoe kouder de wind. En hij waait hard: de waslijnen in het tientallen meters brede decor houden het maar net en je vraagt je af hoe lang de gevoelige zangersstrotten het nog blijven doen zonder een verkoudheid op te lopen. Intussen kleurt de lucht van blauwgrijs naar rozerood voordat de duisternis invalt en de knappe lichteffecten het overnemen.

Een maand voor de uitvoeringsweek is begonnen met de bouw van het decor, en voor de generale repetitie waren de dorpsbewoners uitgenodigd. Precies in het straatje van Britten, die zijn kunst bij voorkeur maakte voor en ook met de gemeenschap - "I believe that an artist should be part of his community, should work for it, with it and be used by it." Wie vanuit zijn huis goed uitzicht had op het strand, deed de ramen open om de flarden muziek, gedragen door de wind, binnen te laten.

Een aantal plaatselijke vissers werd gevraagd of ze hun boten een tijdje konden missen, die vormen de entourage van 'Grimes'. Alsof er onlangs een orkaan heeft gewoed, liggen de schuiten her en der verspreid, zijn lantaarns geknakt en is een deel van het podiumhoutwerk vergaan.

Dirigent Steuart Bedford, die nauw heeft samengewerkt met Britten, leidt waarschijnlijk voor het eerst van zijn leven koor en solisten vanuit een hokje, diep ingegraven in het kiezelstrand. Een orkest zien we niet, want de zilte zeelucht en de woeste werking van de elementen op viool en fluit loslaten, is de goden verzoeken.

'Grimes' werd eerder deze maand, als opening van het festival, door dezelfde equipe uitgevoerd en opgenomen in de concertzaal, een paar kilometer verderop in Snape. Van deze opname wordt dankbaar gebruik gemaakt: het Britten-Pears Orchestra doet mee door de boxen. Het koor van Opera North en dat van de Guildhall School of Music & Drama klinkt gemixt, een deel live en een deel op de band. Alleen de solisten gaan volledig live, versterkt.

En het werkt, met topstemmen als die van Alan Oke in de rol van Peter Grimes, David Kempster als Balstrode en Giselle Allen als Ellen Orford. Tel er de fraaie personenregie bij en de sensatie voor de zeventienhonderd man publiek die op de premièreavond is afgekomen is compleet. In september draait, in ieder geval in de Engelse bioscopen, de film 'Peter Grimes on Aldeburgh beach'.

Voor de hardcore-operaliefhebber is deze 'Grimes' misschien wat veel gevraagd. De muzikale precisie die in een zaalproductie bereikt kan worden, blijft hier uit. Aan de andere kant: windvlagen in de microfoons, Grimes die over zijn eigen strand banjert en het ruime sop op de achtergrond dragen bij aan de spanning in de drieakter over de outsider-visser.

'Grimes' dus, in Brittens Aldeburgh, het vissersplaatsje waar hij met Pears het grootste deel van zijn leven heeft gewoond ("I've tried living away from the sea, but something has gone slightly wrong, I always felt."). En ook: in Brittens festival dat zesenzestig jaar geleden zijn eerste editie beleefde, opgezet vanuit Aldeburgh en later uitgebreid naar Snape waar de componist (wat een visie!) de mouterij liet ombouwen tot concertzaal. Nu is het 'in' om kunst te brengen binnen de muren van industrieel erfgoed, maar misschien was Britten wel de eerste met dat idee. De akoestiek van The maltings, waar zo'n 830 man in past, is briljant voor klein en groter bezet werk inclusief opera's. Musici van kaliber geven er jaarlijks acte de présence.

Op de fiets of met stevige wandelschoenen aan kun je de voetstappen van de componist volgen. Van The Old Mill in Snape, waar hij 'Grimes' schreef, via Crabbe Street aan zee in Aldeburgh tot en met The Red House, iets landinwaarts, waar het gras vers gemaaid is en potlood en papier in de compositiestudio erbij liggen alsof Britten zojuist nog wat noten heeft zitten schrijven. Een tentoonstelling is er net gelanceerd.

Dit gedenkjaar heeft het gloednieuwe archief zijn deuren geopend in de tuin van The Red House, een onderkomen voor de nalatenschap van Britten en Pears. Brieven en partituren zijn speciaal in een hoger gedeelte opgeslagen, want je weet het maar nooit met de zee.

Het Aldeburgh Festival:
Het Aldeburgh Festival, in 1948 in het leven geroepen door Benjamin Britten en Peter Pears, vindt jaarlijks plaats in juni. In Aldeburgh aan de Engelse oostkust, waar Britten en Pears woonden, organiseerden de heren concerten, lezingen en tentoonstellingen. Ook diverse kerken in de omgeving dienden als concertlocatie. Wat later, in de jaren zestig, kreeg het festival meer ruimte toen Britten een architect in de arm nam om de voormalige mouterij, 'The maltings', in Snape, een paar kilometer ten westen van Aldeburgh, om te dopen tot concertzaal. De Maltings, omgeven door landerijen en wuivend riet aan de rivier de Alde, werd het hart van het jaarlijkse evenement waar in Brittens tijd musici als Mstislav Rostropovitsj, Dietrich Fischer-Dieskau en Sviatoslav Richter hun opwachting maakten.

Britten en Pears stond een campus voor ogen waar jonge musici de mogelijkheid zouden krijgen zich te ontwikkelen, en in 1979 was The Britten-Pears School for Advanced Musical Studies een feit - sindsdien is het programma voor jong talent alleen maar uitgebreid. Het Maltingscomplex herbergt naast de grote zaal diverse studio's, winkeltjes en eetgelegenheden. De volledige muzikale jaarkalender van Aldeburgh waarin het festival het hoogtepunt vormt, opereert sinds 2006 onder de vlag Aldeburgh Music. De huidige artistiek leider van het Aldeburgh Festival is de Franse pianist Pierre-Laurent Aimard, hij volgde componist Thomas Adès op.

In het festival klinkt een breed repertoire aan muziek, tot aan opdrachtcomposities toe. Enkele van Brittens werken die er hun première beleefden zijn de Tweede en Derde suite voor cello, zijn laatste opera 'Death in Venice' en het Derde strijkkwartet.

Voor informatie over de Aldeburghactiviteiten rondom 'Britten 100': www.aldeburgh.co.uk

Benjamin Britten
Componist, pianist en dirigent Edward Benjamin Britten (1913-1976) kwam uit het graafschap Suffolk aan de oostkust van Groot-Brittannië. Hij studeerde in Londen; zijn doorbraak kwam bij de Salzburger Festspiele in 1937. In 1947 formeerde Britten de English Opera Group, die opera's in première bracht van hemzelf en andere, vooral Britse componisten. Hij overleed in 1976, ook in Suffolk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden