'Opera is de meest relevante kunstvorm'

Voor de Nationale Reisopera is er na de desastreuze subsidiekorting veel veranderd. Maar de nieuwe directeur Nicolas Mansfield is er de man niet naar om terugtrekkende bewegingen te maken. Wagners 'Tristan und Isolde' is de eerste grote productie van het 'nieuwe' gezelschap. Een statement. 'Het grootste risico is dat je geen enkel risico neemt.'

Vorige week zijn bij de Nationale Reisopera de repetities weer begonnen. Je zou die mededeling voor kennisgeving kunnen aannemen, want ja, het nieuwe seizoen komt er immers aan, en dus zal er wel een nieuwe productie op stapel staan. In dit geval ligt het toch net even iets anders. De Nationale Reisopera was toch zo goed als opgeheven? Het gezelschap was vorig jaar toch in schoonheid gesneefd met een superieure productie van Wagners 'Götterdämmerung'? Klopt allemaal. Het kabinet Rutte I veranderde een goedlopende opera-instelling in een productiekern door de Reisopera zestig procent van zijn rijkssubsidie af te nemen.

En toch is daar weer de Nationale Reisopera. Na wat kleinschaliger projecten komt het gezelschap met een heuse nieuwe productie in september. En niet zomaar een nieuwe productie, maar Wagners 'Tristan und Isolde'. Een mammoet onder de opera's, die je niet zo gauw van een productiekern zou verwachten. Het is alsof de Reisopera met de keuze voor deze titel een statement wil maken. Zo van: we zijn dan wel gedecimeerd, en we hebben bijna al onze medewerkers moeten ontslaan, maar ons krijg je niet klein!

Moeten we het zo zien? We leggen de vraag voor aan Nicolas Mansfield. Hij volgde in januari Guus Mostart op als directeur van de Reisopera.

"Weet je", zegt Mansfield, "het leek er misschien in eerste instantie op dat we op sterven na dood waren, maar de 3,5 miljoen euro die we nu van het rijk krijgen, dat is nog steeds veel geld. Als je het slim aanpakt, kun je voor dat bedrag heel wat moois produceren. En 'Tristan und Isolde' een statement? Misschien kun je dat wel zo zien ja, maar de titel stond al in de planning vóór de jobstijding van de subsidiekorting kwam. We hebben ons daarna wel even afgevraagd of we deze opera nog moesten doen. Maar in 2013 hadden we geen andere grote productie, en ik ben ambitieus. Ik wil vechten voor kwaliteit. Daar komt bij dat 'Tristan und Isolde' de opera was die mijn leven veranderde, en dus is dat wel een heel mooie titel om er mijn nieuwe baan als directeur echt mee te beginnen."

Mansfield is er de man niet naar om terugtrekkende bewegingen te maken. Wel iemand die de zaken slim aanpakt. Zo staat het koor in 'Tristan und Isolde' straks niet op de bühne maar erachter. Dat scheelt al gauw 40.000 euro aan kostuumkosten.

"Natuurlijk heb ik me afgevraagd of ik wel directeur moest worden van een gezelschap dat meer dan gehalveerd werd. Maar weet je wat het grootste risico is? Dat je geen enkel risico neemt. We zijn een afgeslankt bedrijf, maar het ministerie van cultuur verwacht van ons dat we per seizoen drie producties voor de grote zaal maken. In het seizoen 2013-2014 gaan we er zelfs vijf maken."

Mansfield zegt het met trots. Maar is hij dan niet bang dat hij met deze 'kijk-ons-eens-houding' het ministerie tegenover zich vindt? Dat ze gaan zeggen: 'Zie je wel dat het voor veel minder geld ook goed kan'.

"Angst voor de politiek heb ik niet. Ik heb een verantwoordelijkheid voor de cultuur. Ik vind niet dat politici de veerkracht van musici naar zich toe moeten trekken. Je moet sowieso cultuur uit het politieke debat halen. In een maatschappij moet je met iedereen over cultuur kunnen praten. Ik ben een Brit. In Groot-Brittannië wordt de vlag, de Union Jack, als een marketing-instrument gezien. Die vlag wappert daar trots boven zaken als sport en cultuur. In Nederland is het veeleer links tegen rechts, met cultuur als slachtoffer. Ik heb overigens plezierige contacten met OCenW; ze geven je daar steevast gelijk als je het over de waarde van cultuur hebt.

"In het seizoen 2014-2015 gaan we voor het eerst een co-productie doen met De Nederlandse Opera. En er is ook contact met Opera Zuid over samenwerking. Wat we doen, is veel belangrijker dan wie we zijn. In moeilijke tijden heb je elkaar nodig."

Sinds jaar en dag is de Reisopera, evenals voorganger Opera Forum, verbonden aan Enschede. In museum Twentse Welle is op dit moment nog de tentoonstelling 'Bravissimo' te zien, een overzicht van bijna zestig jaar opera in Enschede. Hoe gebeiteld zit de nieuwe Reisopera eigenlijk in Enschede.

"We zijn op zoek naar een ander onderkomen. Het complex aan de Perikweg, waar vroeger onze eigen kostuum- en decorateliers gevestigd waren, is met het afschaffen van die afdelingen veel te groot voor ons geworden. We houden van Enschede en we hopen dat we daar een nieuwe plek kunnen vinden. Misschien op het Polaroid-terrein, dat nu opnieuw wordt ingericht. We zoeken nog naar financiering, maar ja, ook Enschede is hard getroffen door de bezuinigingen."

Over dit onderwerp praat Mansfield zakelijk. Korte zinnen, bijna afgemeten. Als hem gevraagd wordt of de Reisopera mogelijk ook Enschede zou kunnen verlaten, zegt hij nog een keer: "We houden van Enschede". Punt.

Ook over een naamsverandering wordt nagedacht. De vraag ernaar verrast Mansfield. "Het woordje 'reis' in onze naam is natuurlijk een heel belangrijk element. Maar het veranderen van onze naam is wel iets dat steeds door mijn hoofd speelt."

Nieuwe naam of niet, de Reisopera is wel op een nieuwe manier opgezet. Acht jonge, internationale zangers zijn nu vast in dienst. Met en rondom hen plant Mansfield de seizoenen in.

"Met zangers vast in dienst heb je meer financiële armslag. Een maandsalaris is voordeliger dan een avondgage. De jong getalenteerden vestigen zich voor twee tot vier jaar in Enschede. Ze nemen kleine rollen in reguliere producties voor hun rekening, of grotere rollen in kleinere producties. Ze worden gecoacht door zangers en regisseurs met internationale ervaring. En voor grote, belangrijke rollen kunnen we nog steeds ervaren gasten uitnodigen. We willen de jonge zangers een veilige en uitdagende omgeving bieden. Een kweekvijver creëren voor jonge zangers is erg belangrijk. Ik beschouw dat zelfs als een plicht. Daarmee geef je ze ervaring en streef je naar excellentie. Overigens is de belangrijkste afspraak die je met ze maakt, de datum waarop ze weer vertrekken.

"Onze jonge zangers hebben allemaal meegewerkt aan het Opera Gala waarmee we door het land getrokken zijn en dat woensdag nog het Amsterdamse Concertgebouw aandoet. Toen we met hen in het Wilminktheater gingen repeteren, zag ik de blik in de ogen van één van hen toen hij dat grote theater in staarde. In die blik lag zoveel besloten. Daar doe ik het voor."

De band die de Reisopera met de regionale orkesten heeft, blijft bestaan. Het Noord Nederlands Orkest gaat 'Tristan und Isolde' begeleiden. Het Gelders Orkest is een partner, en ook het Nederlands Symfonie Orkest blijft in beeld. Met dat orkest was er eerder toch aardig wat onenigheid.

"Bedrijven hebben nooit ruzie met elkaar; mensen hebben ruzie met elkaar", zegt Mansfield diplomatiek. "Er is tussen ons wederzijds respect. We kunnen elkaar aanvullen. Dat we geen eigen koor meer hebben, voel ik niet als een beperking. Ons oude koor is zelfstandig als stichting doorgegaan. Ik zet ze in voor 'Tristan und Isolde' en later voor Rossini's 'Il barbiere di Siviglia'. Maar voor Purcells 'The Fairy Queen' zoek ik een andere koorkleur en kan ik dus andere koorzangers inhuren."

Mansfield heeft het interview met bariton Thomas Hampson, onlangs in het BBC-programma 'HARDtalk', ook gezien. Daarin kreeg Hampson het zwaar voor de kiezen met een nogal drammerige presentatrice die hem bleef doorzagen over het elitaire van opera: de duurste kunstvorm voor een zeer kleine hoeveelheid liefhebbers.

"De vragen van die presentatrice waren heel slim. Steeds maar weer terugkomend op de elite. Maar dat is nou net het mooie van cultuur. Iedereen moet zich een beetje elitair kunnen voelen. En ik heb niets tegen de echte elite. Als er mensen zijn die grif 250 euro of meer willen betalen voor een operakaartje, dan moeten we ze die kans geven. Ik had maar wat graag in Hampsons stoel gezeten. Cynische vragen, daar krijg je vaak hele goede antwoorden op.

"Opera is de meest relevante kunstvorm. Er is geschiedenis in opgezogen en die wordt steeds opnieuw gepresenteerd. Voorwaarde is wel dat het je moet blijven raken. Bij musicals is het credo dat je moet vergeten hoe moeilijk het leven is. Opera confronteert je met het leven. Toen ik zo'n jaar of tien geleden 'Tristan und Isolde' zag, in Lübeck, kwam ik na viereneenhalf uur als een ander mens naar buiten. Ik wist niet wat ik had meegemaakt. Als je Wagner in je leven toelaat, is dat leven nooit meer hetzelfde."

Tristan und Isolde
'Tristan und Isolde' gaat op 22 september in première in Enschede en toert door Nederland tot eind oktober. Het Opera Gala van de Reisopera met het vaste zangers-ensemble en het Nederlands Blazersensemble (presentatie Tania Kross) is morgen nog te zien in de Robeco Summer Nights in het Amsterdamse Concertgebouw. De tentoonstelling 'Bravissimo' over de geschiedenis van de Reisopera is nog tot eind september te zien in Museum Twentse Welle Enschede. www.reisopera.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden