Openlijke vijandschap tussen Saudi-Arabië en Iran

Een Iraanse vrouw draagt een poster van de geëxecuteerde sjiitische geestelijke Nimr al-Nimr tijdens een anti-Saudische demonstratie, vandaag in Teheran. Beeld epa
Een Iraanse vrouw draagt een poster van de geëxecuteerde sjiitische geestelijke Nimr al-Nimr tijdens een anti-Saudische demonstratie, vandaag in Teheran.Beeld epa

De ramkoers van de nieuwe kroonprins brengt Saudi-Arabië internationaal in de problemen. Maar het regime wordt ook van binnenuit bedreigd.

De rivaliteit tussen Saudi-Arabië en Iran is ontaard in openlijke vijandschap. Alle Iraanse diplomaten moeten uit Saudi-Arabië vertrekken, alle Saudische diplomaten in Iran zijn al vertrokken.

De bondgenoten van Saudi-Arabië verbraken of verlaagden gisteren hun diplomatieke betrekkingen met Iran. De bondgenoten van Iran sloegen op hun beurt vijandige taal uit richting Saudi-Arabië. De kampen zijn na twee dagen bijna door al hun diplomatieke wapens heen. Een oorlog met echte wapens komt daardoor steeds dichterbij.

De diplomatieke oorlog begon op nieuwjaarsdag toen Saudi-Arabië de sjiitische geestelijke Nimr al-Nimr executeerde. Daarop trokken in het sjiitische Iran honderden betogers naar de Saudische ambassade in Teheran, waar zij hun woede botvierden op het gebouw. Voor Saudi-Arabië was dat reden genoeg om al het contact te verbreken.

Kroonprins
Het opgelaaide conflict met Iran komt niet uit de lucht vallen. Sinds de troonswisseling in Saudi-Arabië in januari vorig jaar, zoekt het nieuwe regime steeds vaker de confrontatie met Iran. Dit proces werd op gang gebracht toen de 80-jarige koning Salman vlak na zijn inhuldiging zijn 29-jarige zoon Mohamed bin Salman aanstelde als minister van defensie en als plaatsvervangend kroonprins.

Het was ook prins Salman die meteen na zijn aantreden een oorlog tegen buurland Jemen begon. Hij wilde de Houthi-rebellen uitschakelen, mede vanwege hun vermeende banden met Iran - deze zijn tot op heden onbewezen. De strijd begon veelbelovend voor de Saudiërs en hun bondgenoten, maar pakte al snel desastreus uit: de meeste slachtoffers zijn Jemenitische burgers, en de militaire verliezen aan Saudische zijde nemen in rap tempo toe.

Saudi-Arabië heeft sinds het aantreden van de nieuwe koning voor het eerst zijn toeschouwersrol moeten opgeven. Voorheen bevocht het regime zijn vijanden altijd indirect: het gaf financiële en logistieke steun aan bevriende groeperingen om zo vijandige regeringen te ondermijnen, of omgekeerd. Maar in Jemen is er geen regering, dus moet Saudi-Arabië deze keer de vijand zelf aanpakken.

Dreiging
De uitkomst van die oorlog is dat Saudi-Arabië nu de controle is kwijtgeraakt over zijn eigen grondgebied. De Houthi-rebellen, die aanvankelijk in de verdediging zaten, zijn nu in de aanval en zitten nu in sommige delen van Saudi-Arabië. Omdat het regime bang is zwak over te komen in de ogen van de bevolking, geeft het vaak Iran de schuld voor de verliezen en zoekt het de confrontatie op. Maar het regime wordt ondertussen ook van binnenuit bedreigd. De economische vooruitzichten van het koninkrijk zijn somber. Vorige week werd bekend dat Saudi-Arabië kampt met het grootste begrotingstekort (zo'n 15 procent van zijn brute nationaal product) uit zijn geschiedenis. Dit komt vooral door de lage olieprijs, maar ook door de hoge uitgaven van het koningshuis, dat maar liefst 5000 leden telt.

Het land kondigde daarop de harde bezuinigen aan. De prijzen van onder meer water, benzine en elektriciteit gaan omhoog en er wordt bezuinigd op sociale voorzieningen. Voor de gewone burger, die al weinig profijt had van alle olie-inkomsten, zal dat gaan merken. De vrees onder analisten is dat daardoor de steun voor Islamitische Staat (IS) nog verder zal toenemen onder de bevolking.

Onbezonnen
In een poging om aan alle problemen te ontkomen, lijkt het Saudische regime te hebben gekozen voor de vlucht naar voren. De Amerikanen, de belangrijkste bondgenoten van Saudi-Arabië, maken zich ondertussen grote zorgen om de toenemende roekeloosheid bij het regime. Een Amerikaanse regeringsfunctionaris vertelde aan The Washington Post: "Dit is een gevaarlijk spel dat ze spelen."

Maar het Iraanse regime lijkt de Saudische onbezonnenheid juist te willen aanmoedigen, waarschijnlijk in de hoop dat het meer misstappen begaat. De Iraanse leider Ali Khamenei daagde Riyaad uit toen hij zei: "De goddelijke hand van de wraak zal de Saudische politici bij de nek grijpen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden