Open strijd om een nieuwe Afsluitdijk

De Afsluitdijk kan weer een innovatief hoogstandje worden. Met energiecentrales, nieuwe natuur en een miljoen Chinese toeristen.

De Afsluitdijk voldoet niet meer, hij moet worden opgehoogd en verstevigd om een hogere zeespiegel en stormen te doorstaan. Als je dan toch gaat verbouwen, dan maar net zo moedig als 75 jaar geleden.

„Een onvergeeflijke blunder”, als je hier niet opnieuw iets moois van maakt, vindt scheidend commissaris van de koningin in Friesland, Ed Nijpels. Hij leidde de afgelopen maanden sessies met bestuurders, architecten en de bouwsector, op initiatief van staatssecretaris Huizinga. Iedereen mocht van alles opperen. Volgens Nijpels is het uniek dat de overheid niet meteen aangeeft wat ze wil, behalve randvoorwaarden als veiligheid en duurzaamheid. Gevolg van die aanpak is wel dat er nu een boekwerk ligt aan ideeën: rijp en groen, verstandig en onverstandig.

Veel plannen zijn duurzaam, bleek gisteren bij de presentatie. Zo kunnen onderwaterturbines de stroming rond de dijk gebruiken om energie op te wekken. Ook op de grens van zoet en zout water valt energie te winnen: een moeilijk verhaal over positief en negatief geladen ionen. Het heet blue energy en is op termijn goedkoper dan windenergie.

Wubbo Ockels, hoogleraar duurzame technologie, denkt aan een tweede dijk in de Waddenzee in de vorm van duinen, met een meer daartussen waar energie wordt opgeslagen. Op de oude dijk rijdt, in zijn visie, een gecomputeriseerde superbus op rubberbanden, 250 kilometer per uur en te bestellen met een sms’je. En over de hele dijklengte van 30 kilometer liggen zonnepanelen. „Een icoon van innovatie, zodat Nederland ook internationaal weer meedoet”, zegt Ockels. De ANWB droomt stiekem al van miljoenen Chinezen die het innovatieve monument bezoeken.

Bureau Monolab is op een andere manier ambitieus. Dat kwam met een complete archipel: eilanden om op te wonen, als universiteitscampus, een extreme sports-eiland en een ’uitgaansparadijs’. En dat alles gecombineerd met de kweek van duurzame vis, zeewier en schelpdieren in de diepere wateren eromheen.

Op elk plan valt wel wat af te dingen. Als natuurorganisaties hun zin krijgen, gaat de Afsluitdijk open, vergelijkbaar met de Oosterscheldekering. Dan krijg je heel mooie natuur: zout water gaat langzaam over in zoet, vissen kunnen in en uitzwemmen en overal ontstaan geulen en schorren. Maar, klaagt een vertegenwoordiger van een waterleidingbedrijf. „Dan ben je wel een enorm zoetwaterbekken kwijt. En met de voorspelde droge periodes hebben we dat in de toekomst hard nodig.” En die duinenrij van Ockels spoelt zo weg, meent Kristian Koreman.

Volgens de ontwerper van bureau ZUS is de dijk helemaal niet zo kwetsbaar. „Met nieuwe technieken vallen de zwakke plekken heel goed stormbestendig te maken.” Het bureau strooit betonnen driedimensionale blokken langs de dijk, die veel weghebben van enorme letters. Koreman: „Ze liggen steviger en halen meer kracht uit de golven. Op delen waar de dijk minder kwetsbaar is, kun je in de strakke betonnen elementen overnachten of recreëren.”

Zijn architectenbureau koos bewust voor een strak ontwerp, net als ingenieur Cornelis Lely, bedenker van de Afsluitdijk. En daar zou het best eens op uit kunnen draaien: nu al klinkt de roep om toch vooral niet te gek te doen met het monument. Volgens Jan Brouwer, rijksadviseur voor de infrastructuur, is de Afsluitdijk juist door zijn soberheid en rechte lijn een icoon. Zonde als de ruimte en rust, met uitgestrekt water aan beide zijden, verloren gaan. Niet te veel fratsen, zegt ook Noord-Holland.

Maar Wubbo Ockels is optimistisch over zijn plannen. Hij heeft een consortium van onder meer Eneco, Rabobank en Royal Haskoning en BAM achter zich. „We staan met onze rug tegen de milieumuur. De zeespiegelstijging, maar ook het opraken van olie en gas. We worden gedwongen om te innoveren, om een visionaire moedige stap te zetten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden