'Open' man leidt Engelse rk kerk

De rk kerk van Engeland en Wales heeft een nieuwe leider. De 67-jarige Cormac Murphy-O'Connor volgt de populaire, vorig jaar overleden, Basil Hume op als aartsbisschop van Westminster. Onder progressieve katholieken is de vreugde groot. ,,Er is over deze benoeming in Engeland en Rome heel wat afgeknokt'.

Een dream-team', zo werd gisteren in gematigd-progressieve kringen binnen de rooms-katholieke kerk van Engeland en Wales gereageerd op de benoeming van Cormac Murphy-O'Connor en Vincent Nichols tot respectievelijk aartsbisschop van Westminster en van Birmingham.

Hoewel beide namen al dagen de ronde deden durfden weinigen te hopen dat de kersverse pauselijke nuntius, aartsbisschop Pablo Puente, die een hoofdrol speelde bij de benoemingen, echt weerstand had durven bieden aan de zware druk vanuit conservatieve hoek. ,,Geloof me, in Engeland en Rome is heel wat afgeknokt', liet een Britse Vaticaan-watcher weten.

Als directe opvolger van de, om zijn spiritualiteit en gematigdheid alom geprezen, vorig jaar overleden, Basil Hume wordt de 67-jarige Murphy-O'Connor geestelijk leider van 4,1 miljoen rooms-katholieken in Engeland en Wales. De Sunday Times maakte ruim een week geleden al bekend dat de paus voornemens was hem te benoemen. Dat bleek toen ook nieuw voor de betrokkene zelf, zo liet hij gisteren op een persconferentie met lichte ironie weten. ,,In het Vaticaan is er kennelijk iets mis gegaan'.

Murphy-O'Connor is sinds 1977 bisschop van Arundel en Brighton. Hij stond daar bekend als een open, warme en spirituele man die tevens een uitstekend organisator is. Dat laatste zal hij nodig hebben, want organisatietalent behoorde duidelijk niet tot de vele kwaliteiten die Hume bezat. Gevolg: zijn opvolger erft een slecht geleid aartsbisdom waar het moreel onder de clerus laag is.

Dat gaat veranderen. In plaats van zurig op te merken dat ,,in dit aartsdiocees nooit iets gebeurt' - een deken begin vorig jaar in het eigen bisdomblad van Westminster - zullen priesters binnenkort hoogstwaarschijnlijk de verzuchting van hun collega's in Arundel en Brighton overnemen: ,,Oh, nee! Niet weer een nieuw idee'.

De pasbenoemde aartsbisschop van Westminster, die naar algemene verwachting nog dit jaar van de paus de kardinaalshoed zal ontvangen, kreeg internationale bekendheid als co-voorzitter van de anglicaans/rooms-katholieke internationale commissie (Arcic) die tot eenheid van beide kerkgenootschappen moest leiden. Die hoop werd de grond ingeboord toen de Church of England vrouwen tot het priesterambt toeliet. Het leverde Murphy-O'Connor desondanks de blijvende vriendschap op van George Carey, de anglicaanse aartsbisschop van Canterbury. Die heeft de benoeming van zijn vriend inmiddels 'met vreugde' begroet.

Terwijl het merendeel van de katholieke collega's aanvankelijk gereserveerd toekeek verwelkomde Murphy-O'Connor de gehuwde en ongehuwde anglicaanse geestelijken die uit protest tegen de vrouw in het ambt hun eigen kerk verlieten en overstapten naar het rooms-katholicisme, met opvallende hartelijkheid. De soepelheid waarmee hij ze vervolgens in zijn diocees inpaste werd ten Vaticane met instemming begroet. Daar ergerde men zich aan het feit dat de rk kerk in Engeland als geheel te weinig voordeel wist te halen uit de verdeeldheid binnen het anglicaanse kamp.

Als voormalig rector van het Engels College in Rome, door insiders het roomse equivalent van Sandhurst genoemd, de befaamde Britse officiersopleiding, had Murphy-O'Connor goede contacten binnen de curie. Wat nooit weg is als je een kerkelijke carrière ambieert. Zelf heeft hij ook aan het Engels College gestudeerd.

De nieuwe aartsbisschop, afkomstig uit Reading in het Zuid-Engelse Berkshire, werd begin 1956 tot priester gewijd. Hij volgde daarbij het voetspoor van twee van zijn broers. Terug in Engeland werkte hij een tijd als parochiepriester in Southampton en Portsmouth. Ook toen roemde men hem al om de kwaliteiten die nu algemeen op hem van toepassing worden verklaard. Men noemde hem intelligent, menselijk, collegiaal, pastoraal en begiftigd met een natuurlijk gezag.

Daar wordt thans in links-kerkelijke kring de kwalificatie 'radicaal' aan toegevoegd, maar dat lijkt onjuist. Als hij dat inderdaad zou zijn had de paus hem nimmer zo'n hoge en verantwoordelijke post toevertrouwd.

In werkelijkheid is Murphy-O'Connor, net als voorganger Hume, een gematigd progressieve leider die de rk kerk op sociaal, pastoraal en organisatorisch terrein beter wil laten aansluiten bij de noden van de moderne tijd. Op die manier hoopt hij het dalendaantal priesters en leken nieuw bloed in te pompen en wil hij de dramatisch teruggelopen zondagse kerkgang weer wat opkrikken.

Daarmee zit hij duidelijk op de lijn van het Vaticaan. Dat maakt zich ernstig zorgen over de situatie van de rk kerk in Groot-Brittannië. Reden waarom paus Johannes Paulus II er van af heeft gezien om Patrick Kelly, aartsbisschop van Liverpool en lieveling van de conservatieve vleugel, tot leider van de rooms-katholieke kerk in Engeland en Wales te maken.

Hij werd niet in staat geacht de eenheid binnen deze kerk te bewaren - Hume was daar een meester in - die noodzakelijk is om het getij te keren. Ook heeft Kelly geen goede contacten met de top van de anglicaanse kerk. Een manco, omdat Rome de wederzijdse relaties weer wat tracht de verbeteren. Murphy-O'Connor heeft dit allemaal wel. ,,De christenen moeten met één mond spreken', luidt zijn devies.

Vandaar dat de paus hem heeft benoemd.

Die kon dat met deste meer gerustheid doen omdat Murphy-O'Connor - ,,ik ben progressief noch conservatief' - in morele kwesties zijn opvattingen deelt. Van de nieuwe man geen woord van kritiek op de onwrikbare houding die de kerk onder JP II inneemt tegenover zaken als abortus, euthanasie en geboorteregeling. Ook in kwesties als het verplichte celibaat, actieve homoseksualiteit en de vrouw in het ambt blijkt de bisschop orthodox.

Murphy-O'Connor vindt, liet hij twee en een half jaar geleden weten tijdens een preek aan de vooravond van een Labour-partijcongres, dat Groot-Brittannië en de rest van West-Europa in een morele en spirituele crisis verkeren. Hij lijkt die met een mengeling van moraal-theologische gestrengheid en pastorale vaderlijkheid te willen bestrijden.

Op grond van de pauselijke richtlijnen heeft Murphy-O'Connor als aartsbisschop nog acht jaar te gaan. Dan moet hij bij de paus zijn ontslag indienen. Volgens sommigen staat zijn opvolger al klaar, in de persoon van de 54-jarige Vincent Nichols. Deze werd, eveneens gisteren, benoemd tot aartsbisschop van Birmingham. Als hulpbisschop van Westminster bestuurt hij dat aartsdiocees sinds het overlijden (aan kanker) van Hume.

In het als moeilijk bekend staande aartsbisdom Birmingham - de oecumene loopt er stroef, het katholiek onderwijs functioneert matig en de geloofwaardigheid van de clerus is aangetast na een aantal gevallen van seksueel misbruik door priesters - kan Nichols bewijzen wat hij waard is. Slaagt hij voor die test dan lijkt de kans groot dat hij in 2008 terugkeert naar Westminster, maar dan als aartsbisschop. Ook hij is gematigd progressief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden