Open data kunnen goudmijn worden

Veel interesse voor gebruik van openbare gegevens. Overheden doen er nog te weinig mee.

Europeanen kunnen samen 629 miljoen uur per jaar minder in de file staan als ze een beetje slimmer met de verkeersinformatie omgaan. Dat berekende het consultancybedrijf Capgemini in opdracht van de Europese Commissie. Die wilde niet zozeer weten hoe groot de tijdverspilling in de wachtende rij auto's is - 629 miljoen uur minder wachten zou een daling zijn van 10 procent ten opzichte van de huidige situatie - maar wel of de berg aan overheidsgegevens die er in de EU bestaat wel voldoende wordt benut.

Het antwoord laat zich raden: nee. De Europese overheden zitten volgens Capgemini op een berg met goud - naast gegevens over verkeer, bijvoorbeeld ook informatie over criminaliteit, arbeidsongevallen, bedrijvigheid en natuur - maar die wordt in twee derde van de landen nog niet volledig te gelde gemaakt. Om het goede voorbeeld te geven, lanceerde de Europese Commissie onlangs een website voor open data uit Europese landen.

Het idee van open data is dat gegevens die overheden toch al verzamelen door iedereen op welke manier dan ook herbruikt mogen worden, zonder enige beperking. Misschien wel de bekendste app op basis van open data is Buienradar, die gegevens van het KNMI gebruikt. Maar er zijn tal van andere toepassingen. Zoals Zonatlas, de site waar gemeenten de zonnige daken die geschikt zijn voor zonnepanelen in kaart brengen. Of Boer & Bunder, waar boeren op perceelniveau informatie kunnen vinden over de 1,9 miljoen hectare landbouwgrond in Nederland.

De verwachtingen rond open data - ook wel eens de grondstof van de 21ste eeuw genoemd - zijn groot. Niet alleen op maatschappelijk vlak: zo kunnen ouders via de website Scholenkeuze.nl eenvoudig een vergelijking maken tussen scholen op basis van gegevens die vrij toegankelijk zijn. Maar ook op economisch gebied is de potentie van open data volgens Capgemini aanzienlijk. Het bedrijf schat dat Europese overheden met het hergebruik van gegevens in 2020 1,7 miljard euro kunnen besparen, onder meer omdat zij er efficiënter door gaan werken.

Ook de Nederlandse overheid onderkent het nut van open data en heeft het goede voornemen zoveel mogelijk datasets beschikbaar te stellen. Vorige week maakte minister Ronald Plasterk van binnenlandse zaken bekend dat dat aantal het afgelopen jaar is verdubbeld naar ruim 7000 bestanden.

Volgens Capgemini hoort Nederland daarmee tot de Europese middenmoot. Dat betekent vooral dat er nog een hoop winst te behalen is. Dat vindt de Tweede Kamer ook. Onlangs nog stemde een meerderheid voor een motie van D66 om onderzoek te doen naar de openstelling van het handelsregister van de Kamer van Koophandel, momenteel niet vrij beschikbaar.

Dinand Tinholt, vicepresident van Capgemini, merkt een zekere terughoudendheid rond open data bij de Nederlandse overheden. Dat heeft vaak te maken met de privacy. Een deel van de gegevens die de overheid verzamelt, bevat privacygevoelige informatie: gegevens op het niveau van straten en huisnummers zijn bijvoorbeeld eenvoudig te herleiden naar bepaalde gezinnen. "Er zijn wel methoden om dat te anonimiseren, maar er is ook bekend dat er manieren zijn om die anonimisering weer terug te draaien", zegt Tinholt. "Die privacyzorgen zijn dus op zichzelf terecht en daar moet goed naar worden gekeken. Maar in de meeste gevallen hoeft het geen belemmering te zijn, want veel data zijn niet privacygevoelig. Zoals informatie over de Nederlandse zeeën, of over waar in je buurt een vuilcontainer staat."

Daarnaast kan er ook nog veel verbeterd worden aan de kwaliteit van de open-datasets. Het is niet een kwestie van één keer een databestand online zetten en klaar. Bij veel toepassingen is het vooral interessant als het om realtime gegevens gaat. Denk aan file-informatie: tijdwinst kan alleen geboekt worden als je weet waar het op dat moment druk is zodat je de wegen kunt vermijden.

Bovendien zijn niet alle data die de overheid in handen heeft interessant voor hergebruik. Laat staan dat het voor een economische of maatschappelijke meerwaarde zal zorgen. Al moet je dat volgens Tinholt vooral aan de creativiteit van organisaties en bedrijven overlaten. "In gesprekken met bedrijven merk ik dat de interesse in het gebruik van open data groot is. Er zijn zoveel verschillende toepassingen te bedenken. Verzekeraars kunnen op basis van informatie over het aantal woninginbraken in een wijk hun klanten gratis advies geven om het risico te verkleinen."

Los daarvan zou de overheid er volgens Tinholt goed aan doen om meer dan nu het gebruik van open data te monitoren. Want als je weet welke informatie veel hergebruikt wordt, kan dat je helpen om de initiatieven te verbeteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden